میدان عتیق یا میدان امام علی (ع) دیروز و امروز

بنابر این نام این میدان به نام های میدان هارون ولایت، میدان سنجری (منسوب به سلطان سنجر سلجوقی) میدان کهنه، میدان قدیم و میدان عتیق بوده است.

بعد از حمله افغان و مصائب دیگری که در اصفهان اتفاق افتاد و شاید قحطی سال 1288ق، چنان جمعیت شهر کم شد که دیگر میدان به آن بزرگی برای این جمعیت کم مناسب نبود. به همین خاطر کم کم میدان توسط بعضی کسبه اشغال شدو شاید اول به صورت دکه و کپر ولی بعدها همین دکه ها به صورت مغازه در آمده و ساخته شدند و میدان دیگر میدان نبود. یعنی محلی وسیع و چهارگوش با چشم اندازی زیبا و محصور. در عهد قاجار و دوره پهلوی ها هیچ اقدامی برای احیای میدان صورت نگرفت. تنها کاری که در زمان رضاشاه انجام یافت آن بودکه خیابانی از چهارباغ خواجو تا میدان طوقچی کشیده شد . بعد از آن نیز در زمان پهلوی دوم خیابانی از چهارباغ تا میدان قیام کشیده شد که همان خیابان عبدالرزاق باشد. اما آنجا همیشه از نبود گذرهای خوب در رنج بود تا آن که شهرداری اصفهان در سال های اخیر طرح احیای میدان عتیق را در دستور کار قرار داد وابتدا فلکه زیر زمینی آن را ساخت و سپس میدان را از دکان ها و دکه های مزاحم خالی کرد و سپس میدان بازارهای قطع شده را بازسازی کرد و دیوارهای اطراف میدان را ساخت و دوباره میدان عصر سلجوقی زنده شد. راجع به وضعیت این میدان دو منبع به ما نکاتی  را بازگو می‌کنند. اول «یادداشت های سفر اصفهان» است که علی جواهر کلام در سال 1303ش به اصفهان آمده و توصیفی از بعضی مکان های اصفهان به دست می‌دهد. وی که به همراه دوست اصفهانی خود ، حاجی ماشاءالله میدان کهنه را بازدید کرده، راجع به بازارهای میدان کهنه و خود میدان کهنه می‌نویسد: « چون همه چیز این بازار کهنه بود. دکان‌هایی که بدون در، با چند تختة دراز گشوده و بسته می‌شد. دکان‌داران مثل مردمان عصر حجر از حیث شکل و قیافه و رخت و لباس به انسان‌های عصر حجر شباهت داشتند. مردمی که در خیابان‌های چهارباغ می‌دیدم در مقابل این‌ها از مردم شانزه‌لیزة پاریس هم شیک‌تر بودند. کمتر کسی توی دکان یا دکه بود. همگی سر و پای برهنه توی کف بازار مشغول کهنه‌چینی بودند. لحاف‌پاره، توشک (قالی) پاره‌گلیم، پاره‌قبا و ارخالیق پاره روی هم انباشته بود. عده‌ای یهودی یا شبه یهودی که امتیاز میان آنها دشوار بود، این کهنه پاره‌ها را مثل حریر و طاقة شال کشمیری مرتب می‌کردند و روی هم می‌چیدند. حاجی می‌گفت «‌این‌ها کهنه‌چین هستند و کهنه‌پاره‌ها را برای پالان‌دوزی یا کف گیوه آماده می‌کنند و یهودیان اصفهان در این کار تخصص دارند» 

باری از چیزهای تماشایی بازار کهنه، «چاه خر دجال» است که حاجی مرا سر آن چاه برد و دستور داد توی چاه تف بیندازم و بر دجال لعنت کنم... ماندن در بازار میدان کهنه میان آن همه کهنه‌پاره و آدم‌های کهنه و پاره خفقان‌آور بود. با عجله از بازار بیرون آمدیم تا به میدان کهنه برویم و نفسی تازه کنیم. غافل از این که از چاله توی چاه می‌افتیم. چون میدان کهنه مرکز جمع‌آوری همه نوع فضولات است ( البته پنجاه سال پیش. حالا را نمی‌دانم) پیت‌کش‌ها بعضی سوار بر الاغ و بعضی پیاده آن محمولات گران‌بهای! خشک و نیمه‌خشک و مخلوط با مایعات را به این مرکز می‌آورند و با بیلچه قاطی خاک و خاشاک می‌کردند، که پس از انجام ترکیبات شیمیایی در برابر دریافت پول نقد به کشاورزان تحویل بدهند. »

(یادداشت های سفر اصفهان، 1391، ص 60)

راجع به وضعیت این میدان در زمان نگارش کتاب تاریخ اصفهان استاد جلال همایی یعنی در سال های 1340ش استاد می‌افزاید میدان عتیق با ساخته شدن میدان نقش جهان از رونق نیفتاد« چنان که هم اکنون مرکز مهم جمعیت شهری و دهاتی و انبوه پیشه وران و معامله گران و محل وفور ارزاق و سایر احتیاجات اهالی است و چون بدان ناحیه می‌روی عیناً چنان است که به مرکز اصفهان قبل از عهد صفوی داخل شده باشی. و مخصوصاً مردمش از جهت اخلاق و آداب و لهجه مکالمه و استعمال کلمات و تعبیرات عامیانه مخصوص، مابین اهالی اصفهان مانند چاله میدان های طهران، ضرب المثل » هستند

(تاریخ اصفهان، جلال همایی، 1390، ص 201)

 پس در پنجاه سال پیش نیز میدان عتیق مرکز تجمع دکانداران و مرکز خرید مردم اصفهان بوده است. تتبع راجع به پیشینه این میدان و بررسی جایگاه آن در میان منابع و متون و خصوصاً نقشه های برجای مانده از شهر اصفهان به ما می‌گوید این میدان جعلی نیست بلکه صاحب یک هویت هزارساله می‌باشد که اکنون دوباره آن را باز یافته است. شهرداری اصفهان زحمت بازسازی آن را بر عهده گرفته است، خوب است برای شناساندن این میدان کوشش بیشتری به خرج داده و در قدم اول مردم اصفهان و سپس گردشگران شهر را با پیشینه آن آشنا سازد. برای اجرای بند نخست می‌توان در این میدان مراسم، جشن ها، نمایشگاه ها و حتی سخنرانی هایی را ترتیب داد که شاید بخشی از مردم شهر که هنوز بدان سو نیامده اند دریابند آن جا دیگر یک محوطه متراکم از دکان و خانه نیست بلکه میدان وسیع و زیبایی شده است که قابل بازدید و تأمل می‌باشد. میدان عتیق یا امام علی با مجموعه بناهای اطراف آن باید به نحوی شناسایی شوند که هم پای میدان نقش جهان، برای گردشگری که به این شهر می‌آید ، بازدید از آن نیز واجب گردد!

/ 3 نظر / 147 بازدید
محسن

سلام. واسه من سوال بود که اين ميدان که پلاکاردهاش رو در شهر زدن کجاست؟!! توضيحات شما کامل بود. در اولين فرصت ميرم که اين ميدان رو بازديد کنم. موفق باشيد

محمدرضا حجازی

سلام متاسفانه حرف در مورد این میدان زیاد استوعلی قول شهردار تا این لحظه 580 میلیارد تومان هزینه شده برای میدان امام علی.گویا احداث میدان امام علی خط غرب به شرق مترو اصفهان را کاملا منتفی کرده.مترو که از واجبات شهر های شلوغ و توریستی است و هر کیلومتر آن به طور کامل با تجهیزات 70 میلیارد تومان هزینه می برد واجبتر بود چهت اصفهان تا میدان امام علی.سخنرانی و نماز هم جایگاه دارد آن هم مصلی است.به گفته مصلی 40 میلیارد تومان مصلی پول می خواهد تا تکمیل شود.فرودگاه اصفهان هم که آبرو ریزی برای اصفهان است.نمایشگاه بین المللی بدردد بخور هم که نداریم.هتل هم به میزان کافی نداریم-و... حرف بسیار است در بابا نیازهای فوری اصفهان

مسجدی

درود دوست عزیز.شمامتخصص تاریخید.این نوع نگارش شما که بعضا درنشریات شهرداری نیزداریدمحمل سازی برای اولیای شهرداری است که با همین توجیهات بزرگترین جنایت تاریخی-میراثی قرن رامرتکب شدندواصفهان هزارسال قبل راشبانه به توبره کشیدندوبه نام زیرگذربرای ابد محوساختند.شماوبا اثارتان خادمدید.حیف از شماست