قلب اصفهان در سال 1304ش چگونه بود؟

اهالی تاریخ باید بیش از گذشته در مطالعات خود با نقشه مأنوس باشند. زیرا اطلاعاتی که یک نقشه به ما می دهد ده ها کتاب و متن نمی توانند آنها را انتقال دهند. در سال 1304شمسی یکی از درجه داران جوان نظمیه اصفهان به نام سید رضاخان نقشه ای کشید و در کنار آن اطلاعات ذی قیمتی از انگیزه و روند کار ارائه داده است: «نظر به این که نقشة محلی عموما فوق‌العاده مورد احتیاج است، و مخصوصاً نقشه شهر برای نظمیه آن شهر ضرورت کامل دارد، چون آقای نایب سرهنگ احمدعلی‌خان زند که در تاریخ 1298ریاست نظمیه اصفهان را عهده‌دار گشتند، سعی خود را در تهیه نقشه کاملی از شهر اصفهان نشان دادند، این بنده، سلطان سیدرضاخان صاحب منصب اداره جلیله نظمیه در ضمن اجرای وظایف، این امر را عهده دار و با فقدان وسایل از تاریخ حمل 1299 شروع به کار نموده، و در تاریخ جدی 1302 (مدت سه سال) نقشه را به مقیاس 400/1 به طور مبسوط با تعیین محل کلیه محلات و معابر و اماکن متبرکه، حمام‌ها و باغات و غیره (که به نظر قارئین محترم می‌رسد) به انجام رسانده و برای آن که خدمت ناقابلم مورد استفاده عامه واقع شود، با بهترین کاغذهای خوب و خطی و مرغوب به طبع رسانیده ، تقدیم توجه و نظر لطف هم‌وطنان عزیز داشتم...»

بی‌گمان محصول کار سیدرضا نقشه بی‌نظیری از شهر اصفهان است که خیلی دقیق به ما می‌گوید در آغاز قرن حاضر شمسی اصفهان چه سر و شکلی داشت. ساختار شهری و وضعیت خیابان‌های این شهر چگونه بود و امکنه تاریخی و عمومی این شهر در کجاها قرار داشتند. به دلیل ارزش همین نقشه بود که در سال 1363ش موسسه جغرافیایی سحاب این نقشه را به صورت عکسی بازچاپ کرد و نیز در سال 1386 جناب آقای عبدالله شاه سیاه آن را بازنویسی کرده و به صورت رنگی به چاپ رسانید.

این بخشی از نقشه سیدرضا که در اینجا آمده است، قلب اصفهان یعنی دروازه دولت و میدان نقش جهان است.

هم چنان که می‌بینیم انتهای خیابان چهارباغ عباسی میدانی قرار نداشت و محلی بود که چون مدخل عمارات دولتی از آنجا می‌گذشت، و پشت میدان نقش‌جهان را کوی دولت می گفتند، پس آنجا دروازه ای بود که «دروازه دولت» نام داشت. این محل در واقع یک چهار راه بود. در دوره رضاشاه که خیابان چهارباغ پایین کشیده شد، آن محل نیز از عمارات خالی گشته و به صورت میدان در آمد. جزئیات دیگر نقشه را خودتان می‌توانید مورد مطالعه قرار دهید.  

/ 0 نظر / 220 بازدید