معرفی کتاب نصف جهان؛ معماری اجتماعی اصفهان صفوی

کلمه «معماری اجتماعی» خود به خود وسوسه انگیز و مبهم است که خواننده کتاب در پی آن باشد که بداند چه معنی می دهد. مولف کتاب استفان بلیک است و کتاب توسط محمد احمدی نژاد ترجمه گردیده و کوشش بسیاری شده تا مفهوم معماری اجتماعی تبیین گردد. آنچه بنده از این عبارت در کتاب فهمیدم درک کردن رابطه میان بنا و مسائل پشت پرده آن معماری اجتماعی است. مثالی که مترجم از این عبارت زده است آن است که در خانة وثیق، که در اصفهان مشغول مرمت آن بوده است، در یک جبهه از خانه دو اتاق عروس بوده که یکی بزرگ و مزین و دیگری ساده و محقر. با درک روابط میان آدم های آن خانه می توان پی برد که چرا معمار چنین کرده است.

از نظر مولف «معماری اجتماعی رویکردی نظری است که شهر را همچون متنی در بر می گیرد... فضای ایجاد شده بازتاب نظام اجتماعی و روش هایی است که این نظامات اجتماعی به واسطة آنها بیان ، بازتولید و تجربه می شوند» توصیف شهر به مثابه متن به این معنی است که متن باید به دقت خوانده شود.

با همین رویکرد در این کتاب مولف با مرکزیت میدان نقش جهان، به معرفی و تحلیل فضاهای معماری خود میدان و اطراف آن پرداخته است. او در سه بخش سیاست (بناهای دولتخانه وباغ های شاهی – عمارت های امیری و باغ خلوت ها) اقتصاد (بازار ، کاروانسرا) مذهب (مدرسه وامامزاده) به تحلیل بناهای  شهر اصفهان پرداخته است. در تحلیل هر بنا به پیشینه و حکایت ها و حوادث مربوط به آن نیز اشاره می کند تا «معماری اجتماعی» آن را تبیین نماید.

با همین رویکرد مولف به مقایسه میان دولت خانه صفوی و دولتخانه حکومت مغول هند در همان زمان که در شاه جهان آباد در شمال دهلی برقرار بود، پرداخته و تفاوت ها این دو را بیان کرده و به تحلیل و ریشه یابی این تفاوت ها می پردازد. (ص 96- 93)

برای تدوین این کتاب مولف تقریباً تمامی کتب و آثار مربوط به اصفهان در دوران صفوی و قاجار را مطالعه کرده و در شرح جزئیات بناها ، محلات و همه فضاهای شهری به این کتاب ها مراجعه می نماید. حتی آداب و رسوم و معتقدات مربوط به هر بنا را نیز ذکر کرده است. مثلا وقتی به توصیف محله سید احمدیان می پردازد می گوید «در این محله عمارت ملا کاظم که مأمور سخنرانی در مقابل شاه عباس دوم بود، قرار داشت . در نزدیکی این محله منار خواجه علم معروف به گلبار واقع شده بود. گفته می شد گنجی شایگان که ماری سهمگین نگهبان آن است در این محل مدفون شده. زنان محله نیز معتقد بودند تماس با این مار شفای نازایی است» (بلیک ، 1388، ص 188) با وجود سنگینی و ثقل مطالب که معلوم نیست از قلم مولف است یا ترجمه آن، مطالعه این کتاب را به علاقمندانی که علاوه بر رویکرد تاریخی نیم نگاهی به  دانش معماری دارند توصیه می کنم. اصولاً این کتاب به ما می گوید درک یک بنا بدون دانستن «معماری اجتماعی» آن ناقص بوده و با اضافه کردن این رویکرد است که می توان یک بنا را به طور کامل و درست شناخت.

نام کتاب: نصف جهان؛ معماری اجتماعی اصفهان صفوی

مولف: استفان، پی بلیک

مترجم: محمد احمدی نژاد

انتشارات ادبیات معماری و شهر سازی و نشر خاک  (1388)

کتاب در قطح رحلی (بزرگ) است و 200 صفحه می باشد.

/ 0 نظر / 148 بازدید