چرا شهر اصفهان دورتر از رودخانه زاینده رود بنا شد؟

 

656957_CacaLdSH.JPG

از قراری که در روزنامه اصفهان نوشته‌اند از 27 شهر جمادی الثانی الی روز عید نوروز فیروز سلطانی، بارندگی متعدد زیاد شده و دو دفعه دو شبانه روز بارندگی متصل شده و خرابی زیاد به بعضی ابنیه و عمارات شهر و بلوکات رسانده و سیل در رودخانه زاینده رود طغیان نموده، از سمت پل چهار باغ آب به طوری بالا آمده است که دیوارهای باغ زرشک را خراب کرده و از سمت مدرسه چهار باغ نیز آب به حدی بالا آمده که تا جنب مدرسه جدید عباسی و از سمت پل خواجو تا دروازه خواجو آب گرفته و اکثر طواحین (= آسیاب ها) و قرای حول و حوش از این کثرت آب، خرابی به هم رسانیده و حاصل شتوی دو طرف رودخانه را آب سیل فرو گرفته و خسارت زیاد رسانده است. نواب مستطاب شاهزاده والاتبار حشمت‌الدوله، حکمران اصفهان، مقرر نمودند که خرابی‌های حاصل و عمارات را بازدید کنند تا به تعمیر و تدارک خسارت آنها پرداخته شود. (وقایع اتفاقیه، شعبان 1272)

 

 

دوری از رودخانه غریزه طبیعی بشر

همیشه از خود می پرسیدم که اگر شاهرگ حیات در روی زمین وابسته به آب است، چرا ساکنان اولیه شهر اصفهان در منطقه جوباره کنونی یعنی حدود ده کیلومتر دورتر از رودخانه زاینده رود اولین خانه های خود را بنا نهادند؟ چه شد که اصفهان از آن دورها شروع شد؟ پاسخ آن بسیار ساده بود. رودخانه زاینده رود طغیان های فصلی داشته و دارد و گاهی مهار نشدنی می شود. به طوری که تا چند کیلومتر اطراف خویش را زیرآب های روان خود فرو می گیرد. خصوصاً در جایی که شهر اصفهان قرار دارد عمق رودخانه بسیار کم است و خیلی زود آب از لبه های رودخانه به بیرون سرازیر می شود.

اصولاً تا قبل از بسته شدن سد شاه عباس ، رودخانه اصفهان مهار نشدنی بود. در واقع پیچ کنترل آب در دست انسان نبود. در سال های ترسالی و بارندگی زیاد، رودخانه طغیان می کرد و شهر را به خطر می انداخت. یکی از این زمان ها که فرصت ثبت در تاریخ را یافته است مربوط به 1272قمری است. یعنی درست 166 سال پیش که سدی نبود و البته بارش بیشتر از الان بود. آب بالا آمد و تا اطراف مدرسه چهارباغ، یعنی خیابان آمادگاه فعلی را پوشاند. از آن سو نیز تا پای دیوار باغ زرشک رفت. آسیاب های اطراف رودخانه را ویران کرد و خلاصه شهر را آب برداشت.

می توان گفت که ساخت مادی ها، علاوه بر این که آب را به پای درب خانه ها می آورد، به نوعی در کنترل آب و پخش شدن آن در موقع سیل نیز موثر بود. در مورد زمان بارندگی هم باید بگوییم این بارانهای گزارش شده در خبر روزنامه وقایع اتفاقیه همگی منتهی به عید نوروز بوده اند .

/ 0 نظر / 143 بازدید