موانع اجتماعی ـ فرهنگی تشکیل شرکت و تآسیس کارخانه در ایران عصر قاجار (مقاله)

این مقاله در مجله علمی پژوهشی تحقیقات تاریخ اجتماعی ش 8 پاییز و زمستان 93 به چاپ رسید

دلایل عدم توسعه یافتگی ایران سوالی است که در چند دهه اخیر ذهن مورخان و عالمان علوم اجتماعی و سیاسی را به خود مشغول کرده است. خصوصاً دوران قاجار به دلیل حیطه مشخص و حساسیت زمانی، بسیار مورد دقت قرار گرفته است. این مقاله سعی می‌کند، در این رابطه نکات تازه‌ای بر سخنان پیشین بیفزاید.

 نکاتی که در این مقاله بر آنها انگشت نهاده شده است، فقدان امنیت لازم برای تجمع سرمایه در دوران مذکور، خوی و خصلت خاص ایرانی که مغایر با فعالیت جمعی اقتصادی است، نبود آمادگی‌های علمی و فنی برای کارخانه‌داری و نیز فقدان راه‌های موصلاتی به عنوان زیرساخت فعالیت اقتصادی در دوره قاجار می‌باشند. بعضی از این نکات در پژوهش‌های دیگر مورد مداقه قرار گرفته‌اند، اما در این مقاله با مراجعه به روزنامه‌های عصر قاجار خصوصاً روزنامه‌های انتشار یافته در خارج از کشور، که نگاه دقیق‌تر و زبان آزادتری داشتند، نکات گفته شده از زوایای تازه و با شفافیت بیشتری مورد بررسی قرار گرفته اند.

 تجمع سرمایه و تشکیل شرکت محصول مستقیم فضایی امن برای سرمایه گذاری است. در ایران قاجاری این پیش فرض فراهم نبود. هرنوع سرمایه متراکم از سوی حکام قاجاری و نیز راهزنان داخلی تهدید می‌گردید.  از سوی دیگر تشکیل شرکت پیش فرض‌های  دیگری به لحاظ درونی دارد که داشتن روحیه کار جمعی یکی از آنهاست.  این امر نیز در ایرانیان آن روزگار به حد کفایت وجود نداشت. در قدم بعد در همین دوره اگر شرکتی برپا می‌شد و یا کارخانه‌ای تأسیس می‌گشت، مواجه با  مشکلات دیگری می‌گردید که آن را ناکام می‌نهاد. مشکلاتی که ریشه در عقب ماندگی علمی و فنی داشت. اگر از این مرحله نیز گذشته و کالایی تولید می‌گشت، راه‌های کشور مناسب آن نبود که تولید به مرحله توزیع وارد شده و چرخه کامل گردد. حاصل این فرایند آن که این مشکلات درونزا، در کنار مشکلات برونزای دیگر (رقابت سرسختانه  خارجی) مانع از آن شدند که ایران قاجاری از مرحله تولید سنتی به تولید صنعتی عبور نماید.  

به طور خلاصه این مقاله با رویکرد فرهنگی / اجتماعی پاسخی است به سوال همیشگی ما چگونه ما شدیم

برای دریافت اصل مقاله کلیک کنید ...

http://socialhistory.ihcs.ac.ir/article_1332_250.html

/ 0 نظر / 20 بازدید