معرفی کتاب الاصفهان (دایره المعارف اصفهان )

 

الاصفهان اثر میر سید علی جناب کتابی چند جلدی است که قسمتی از  آن در سال 1303ش و به همت اداره معارف اصفهان به چاپ سنگی رسید، درواقع مدخلی است بر کار عظیمی ‌که جناب سال‌ها در کار آن بود. این کتاب به نوعی یک دایره‌المعارف اصفهان است که جنبه‌های مختلف شهر را در نظر دارد. او با تلاش زیاد اطلاعات بسیاری را گرد آورده و در جداول مختلف تنظیم کرد. احصائیه‌های شهر اصفهان در سال‌های متوالی، صادرات و واردات شهر به شکل دقیق(‌‌مربوط به سال 1303) اعداد و مقیاس‌های نجومی ‌و حتی جدول روزنامه‌ها، مساجد، مکتب‌ها، مادی‌ها و... همه با تلاش زیاد تهیه و در کتاب آمده است. در این کتاب فصولی آمده‌اند که در هیچ کتاب تاریخ محلی دیگر نیست. به عنوان مثال فصلی دارد به نام «علم و اصفهان» که داستان شیوع و شیوة تدریس علوم قدیم و جدید را در اصفهان بررسی کرده است. (‌‌جناب، 1371،ص 117) در فصل اخلاق و عادات اصفهان به نکات کاملاً بدیعی راجع به اخلاق مردم شهر توجه دارد وی می‌گوید به سبب سلطة شدید استبداد ملکی و دیانتی بر مردم شهر «‌دائم اهالی به حالت پرهیز و اجتناب بوده‌اند که مقابل احکام استبدادی واقع نشوند. بنابر این دارای واهمه و سوءظن شده‌اند و اطمینانی که مایة اتحاد و اشتراک می‌باشد از آنها سلب شده است. کارهایی که به وسیلة معاونت جماعت با یکدیگر انجام می‌گیرد در اصفهان پیدا نمی‌شود. متمولین به صورت فقرا زندگی می‌کنند» (‌‌جناب، 1371،ص 119) فصول دیگری هم چون: زبان اصفهان، اصناف اصفهان، صادرات و واردات اصفهان و تغییر آبادی شهر (‌‌فراز و فرود شهر در طول تاریخ) از یک رویکرد کاملاً جدید به مقولة تاریخ شهر حکایت دارد. رویکردی که عدد و رقم و نیز اقتصاد را نیز در پژوهش خود در نظر دارد. این کتاب 300 صفحه‌ای را می‌توان دایره‌المعارف اصفهان در اوایل قرن حاضر نامید.[1]

مطالعه این کتاب را به همه پژوهشگران اصفهان توصیه می کنم

[1]. کتاب الاصفهان به گونه‌ای دیگر هم چاپ شد رک: جناب، سیدعلی (‌1376) الاصفهان، به کوشش محمدرضا ریاضی، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور. (این چاپ در قطع رحلی است)

  
نویسنده : عبدالمهدی رجائی ; ساعت ٢:۱۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱/٢۸