تاریخچه برپایی بیمارستان خورشید ( 1308 )

 

هر موسسه عمومی بخشی از خاطره شهر است. خاطره ای که هر یک از مردمان شهر به نوعی با آن ارتباط بر قرار می کنند. بیمارستان خورشید نخستین بیمارستان مدرن اصفهان بود که پس از بیمارستان مرسلین (عیسی بن مریم) در اصفهان برپا گردید و چند نسل است که مردم اصفهان از آن بهره می برند. در خبرهایی که از روزنامه اخگر می خوانیم تاریخچه تأسیس آن را می یابیم. خصوصاً می بینیم مشارکت مردمی در تأسیس این بیمارستان چقدر زیاد بوده است. گفتنی است ساختمانی که در سال 1308 با خشت و گل درست شده و پایه اصلی بیمارستان بود اکنون دیگر نیست اما هویت آن برجای باقی است یعنی دیگران هر چه کردند بر پایه ای بود که در آن سال گذاشته شد. پس باید آن لحظه را قدر نهاد و همواره به یاد آورد و شخصیت هایی که در پدید آوردن آن نقش داشته اند (از جمله حاج آقا نورالله نجفی) را تکریم کرد. گفتنی است این اخبار را از کتابم «تحولات عمران و مدیریت شهری اصفهان» (صص 540 - 537)نقل می نمایم.

 

 

اقدام خداپسندانه

مدتی است که تحت ریاست آقای مشارالدوله، حکومت جلیله اصفهان، و به عضویت آقایان سیدالعراقین، اعتمادالتجار، فاضل نوری، محاسب الدوله، دکتر احتشام، حاج شیخ مهدی، حاج شیخ ابوالفضل، صدرالاسلام کمیسیونی به نام «‌کمیسیون مریض‌خانه ملی» برای جمع‌آوری اعانه و تأسیس یک باب مریض‌خانه ملی که در زمان مرحوم آیت الله ] حاج آقا نورالله نجفی [‌ شالودة  آن ریخته شده و با فوت آن مرحوم فراموش شده بود، تشکیل و جلسات آن هر هفته در منزل یک نفر از اعضا مرتباً منعقد و در باب جمع‌اوری اعانه و سایر مسائل مربوطه به ساختمان و غیرة مریض‌خانه مذاکره می‌‌کنند.

اقداماتی که در عرض این مدت دو سه ماهه کمیسیون مذکور کرده، که عجالتاً به آن می‌‌توان نام عمل داد، شروع به بنایی و ساختمان عمارت مریض‌خانه است و از قرار مذکور هر یک از آقایان اعضای محترم هم مقدمتاً مبلغی برای مساعدت با پیشرفت این نیت خیر برداشته‌اند. امیدواریم که موفقیت کامل نصیب آقایان محترم بشود. ما نیز عقاید خود را در این خصوص در شماره‌های آتیه بیان خواهیم کرد

.روزنامه اخگر، سال اول، ش 184، 4 شهریور 1308.


 

مریض‌خانه ملی

اصفهان با همة عظمت خود بدبختانه یا در اثر عدم توجه اولیای امور یا در نتیجة بی‌حسی و بی‌همتی اهالی آن، که این قسمت اخیر بیشتر دخیل است، تاکنون به داشتن یک مریض‌خانة ملی و تأسیس و افتتاح آن موفق نیامده و هر اقدامی ‌هم که برای ایجاد آن تا حال حاضر شده است عبث مانده، در صورتی که شهرهای کوچکی از قبیل شیراز، قزوین، رشت و غیره هر یک به داشتن یک یا دو از این مؤسسه عام‌المنفعة مهم مفتخر و برخوردار می‌‌باشند.

در سه سال قبل برای تشکیل یک چنین مؤسسه‌ای تحت ریاست مرحوم آیت الله (حاج آقا نورالله نجفی)، اقداماتی شده و جلساتی از طرف چند نفر خیرخواهان اصفهان تا مدتی هر هفته یک بار منعقد می‌‌شد. ولی نتیجه تنها به همین جا منتهی گشت که جزئی وجهی گرد‌آوری شده، قطعه زمینی در خیابان پشت مطبخ خریده و سردری نیز برای آن ساخته و بالاخره احساسات آتشین اعضای جمعیت به مرور قلیل زمانی خاموش شده و گذاشته و گذشتند.

تشکیل جلسات، ایراد نطق‌ها، قلم‌فرسایی جراید، هیاهوی نوع‌پروران دروغی، هیچ کدام مؤثر واقع نشده و متدرجاً موضوع ایجاد مریض‌خانة ملی از میان رفت. ولی از آن جایی که احتیاج، خود مولد و پدید آورندة محتاج‌الیه است باز می‌‌بینیم که جمعی از خیرخواهان اصفهان، که اسامی‌‌آن‌ها را در شمارة گذشته درج کردیم، کمر همت برمیان بسته و همه هفته مرتباً جلساتی تشکیل داده و در زمینة تأسیس این اساس خیر مشاوره و اقدامات عملی می‌‌کنند... یک جمعیت یک صد و پنجاه هزار نفری اصفهان با این جهالت توده... با یک مریض‌خانه خراب مسیحی نمی‌‌تواند زندگی کند.

روزنامه اخگر، سال اول، ش186، 6 شهریور 1308.

 

]قدم‌های اولیه برای تأسیس مریض‌خانة ملی [

 

در کمیسیون ‌مریض‌خانة ملی مذاکراتی به عمل آمده و مقرر شده است که نمایندة آقای شریعت‌مدار وجهی را که به نام ‌مریض‌خانة ملی باید بدهد، زودتر به صندوق بلدیه بپردازد. ونیز آقای سیدالعراقین از حقوق موقوفات مرحوم ملک‌التجار، آن چه را که به خودشان تعلق می‌گرفته، صرف نظر نموده و به مریض‌خانه تخصیص داده‌اند و نیز وکیل مرافعه‌ای که از طرف آقای سیدالعراقین و حاج محمد باقر ملک‌التجار برای مرافعة موقوفات مرحوم ملک تعیین شده بود در حضور آقای حکمران از حق‌الوکالة  خود صرف نظر نموده و حقوق خود را به مریض‌خانه تخصیص داده است و نیز معین شده است وجهی از موقوفات مرحوم حاج آقا نورالله جهت مریض‌خانه به صندوق بلدیه پرداخته شود. ولی چون کلاً این وجوهات برای تأسیس مریض‌خانه کافی نیست، عواید دیگری  نیز از عواید بلدی به مریض‌خانه تخصیص داده خواهد شد.

 اخگر، سال دوم، ش 420، 18 شهریور 1309.

 

]  اعلان افتتاحیه مریض‌خانة ملی[

جشن افتتاح ‌مریض‌خانه

اعلان ذیل از طرف ادارة بلدیه در شهر منتشر گردید:

در نتیجة مساعی وجدیت مقام محترم حکومت جلیله ـ دامت شوکته ـ یکی از آمال دیرینة بلدیه از مرحلة امل قدم به مرحلة‌ عمل گزارده، مریض‌خانة ملی اصفهان در شرف تکمیل شدن و مراسم جشن افتتاح آن عصر سه شنبه، نهم مهرماه، در خود ‌مریض‌خانه صورت می‌گیرد. وعلی‌هذا از صبح چهارشنبه، دهم مهرماه، عجالتاً از طرف بلدیه یک شعبه مطب مجانی در آنجا دایر و از عموم مرضی پذیرایی می‌شود. به اشخاص بی‌بضاعت نیز دوای مجانی داده می‌شود.

روزنامه اخگر، سال دوم، ش 433، 7 مهر 1309.

 

]  گزارش افتتاحیة مریض‌خانة ملی[

یک قدم مهم یا جشن افتتاح مریض‌خانة‌ ملی

بالاخره در سایة مساعی خستگی ناپذیر و فداکاری‌های حضرت آقای دبیراعظم، حکومت جدی اصفهان، و کفیل محترم فعال بلدیه، روز سه شنبه در ساعت 5 بعد از ظهر پس از چندین سال انتظار، جشن افتتاح مریض‌خانة ملی در عمارت مریض‌خانة‌ ملی با حضور آقایان علمای عظام، رؤسای دوایر دولتی، اعضای انجمن بلدیه، اعیان و محترمین اصفهان رسماً به عمل آمده و این آرزوی دیرینة ملت اصفهان تا درجه‌ای از صورت حرف و خیال در وادی عمل قدم گذاشت، پس از آن که مدعوین کلاً حضور یافتند حکومت جلیله، همان طوری که نشسته بودند، نطق مختصری نمودند که مفاد آن از این قرار است :

بدواً از پیشگاه ... اظهار تشکر نمودند و در ثانی از احساسات اهالی محترم اصفهان و حضار اظهار تشکر و مسرت نموده و مخصوصاً روح مرحوم آیت‌الله حاج آقانورالله را که سعادت پیدا کرده در مقام تشکیل یک همچو مؤسسه لازمی‌در زمان حیات خود بر آمده به نیکی یاد کرده، از آقای سیدالعراقین که قبل از هر کس معظم‌الیه را در خصوص تشکیل این مؤسسه ملاقات و پافشاری نموده‌اند‌ نیز  اظهار امتنان فرموده و پس از آن از اعضای کمیسیون ‌مریض‌خانه که در کلیة ایام سه شنبه برای تشکیل این مؤسسه حضور می‌یافتند، ابراز تشکر نموده، و سپس از آقای سرهنگ شهردار، رئیس محترم نظمیه و کفیل بلدیه، اظهار تشکر کردند  که با جدیتی خستگی ناپذیر از روزی که کفالت بلدیة اصفهان به ایشان محول شده مشغول به انجام اقدامات اساسی، من جمله ترتیب تشکیل همین ‌مریض‌خانه گردیده‌اند‌.

پس از آن آقای دکتر عیسی‌قلی‌خان ] امیرنیرومند [ را در ضمن تقدیر از مراتب اخلاقی و جدیت ایشان، به مدیریت داخلی ‌مریض‌خانه معرفی نمودند.

 روزنامه اخگر، سال دوم، ش 435، 10 مهر 1309.

‌مریض‌خانة ملی اندکی بعد به مناسبت قرارداشتن عمارت کوچکی به نام « سردرب خورشید» در همان جا، به شفاخانه / بیمارستان خورشید تغییر نام داد. با برپایی «‌آموزشگاه عالی بهداری » در اصفهان در سال 1325 ش این بیمارستان از طرف وزارت بهداری به آموزشگاه مذکور انتقال داده شد. آموزشگاه بر ساختمان خشت و گلی سابق که شامل اتاق هایی بود دورتا دور محوطة‌ بیمارستان، ساختمان دو طبقة آجری بنا نهاد که هنوز هم  در وسط بیمارستان برپاست. مدتی بعد به سال 1328  در ظلع شمالی و شمال غربی ساختمان  چند طبقه‌ای پی ریزی شد که ساخت ‌آن تا سال 1343 به طول انجامید. سال بعد نیز ساختمان دیگری از محل اهدایی شرکت ملی نفت ساخته شد. بیمارستان خورشید در سال‌های اخیر به مناسبت نقش حاج آقانورالله در تأسیس آن به مرکز پزشکی نور تغییر نام داد.( راجع به آن ر.ک: حسن انواری،راهنمای دانشکدة پزشکی و دارو سازی  اصفهان،بی جا، 1345)

هم چنین کتاب  مکتب خانه تا دانشگاه از دکتر عباس ادیب

 

  
نویسنده : عبدالمهدی رجائی ; ساعت ۸:٢٢ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/۱۱/٩