داستان حمام خسرو آغا موقوفه بی صاحب (1320ش)

سربینه حمام خسرو آغا که اکنون در ابتدای خیابان حکیم زیر خاک دفن شده است

حمام خسرو آغا داستان جالبی دارد. از آن بناهای تاریخی است که هنوز یاد آن و زخم آن بر پیکر اصفهان به شدت خودنمایی می کند. و البته یک علامت بزرگ سوال نیز همیشه در ذهن اصفهان دوستان باقی است که کار کار چه کسی بود! می دانید این بنا به تیشه بیداد ظل السلطان خراب نشد . این بنا را خیابان کشی های عصر رضاشاهی از بین نبرد. این بنا در نیمه شب 23 فروردین 1374 به دست تعدادی «روح» با زمین صاف شد و روی آن چمن کاشتند! بدین خاطر روح بودند که پس از آن هیچ کس، حتی شهردار وقت نیز مسئولیت را نپذیرفت و هنوز تا هنوز است معلوم نیست این بنای ثبت شده عصر صفوی را چه کسی به چنین روزی انداخت...


هر چه هست خیلی ها بر سفرة تازه ای که بر روی چمن های گور حمام خسرو آقا پهن کرده بودند  نشستند و خوش لقمه برگرفتند. می گویند باید خیابان حکیم کشیده می شد، اشکالی ندارد. اما نمی شد خیابان به طرزی کشیده شود که بر روی حمام عبور نکند؟؟ پس از حدود بیست سال ای کاش کسی از گوشه ای بر می خواست و پاسخی بر این سوال بر زمین مانده می داد.

اما خوب است بدانیم موقوفه های عصر صفوی حتی در دوره پهلوی هم حال و روز خوبی نداشتند. گوشت های قربانی محسوب می شدند که هر که زور بیشتری داشت بهرة بیشتری بر می داشت. راجع به همین موقوفه یعنی حمام خسرو آغا که گویا فقط یک حمام نبوده بلکه مانند مجموعه ای بوده از حمام و بازار (مشابه آن چه برادر خسرو آغا به نام علی قلی آغا در محله بید آباد ساخت و خوشبختانه هنوز پا برجاست. حمام، مسجد و بازارچه) در سال 1320 گویا یکی از دفترداران شهر دست تملک و تسلط بر این حمام و مغازه های آن انداخته، حتی تابلو حمام را نیز عوض کرده بود. موضوعی که به شدت با مخالفت سردبیر روزنامه «باختر» یعنی سیدحسین فاطمی (وزیر خارجه دکتر مصدق) که آن روزها  در اصفهان روزنامه برادرش سیف پور را نویسندگی و مدیریت می کرد، قرار گرفت. متن اعتراضیه روزنامه درج می شود:

یک خیانت قابل تعقیب

به طوری که اطلاع داریم نسبت به قسمت مهمی از موقوفه های اصفهان خیانت هایی در گذشته شده است و از آن جمله تبدیلی است که در حمام و مغازه ها و اراضی متصل به این حمام موسوم به حمام خسرو آغا در خیابان سپه مقابل خیابان تیموری و باغ چهلستون، از وقفیت به ملکیت داده شده و این رقبات را که شاید امروز بالغ بر سیصد هزار تومان قیمت دارد، یکی از صاحبان و سردفتران محاضر رسمی مالک و متصرف شده است

می خواهید بدانید روحیه و طرز فکر ما چقدر با سابق تفاوت کرده و عوض شده است، از همین جا به این نکته پی ببرید که دیگران یعنی گذشتگان ما زحمت می کشیدند و با خون جگر چند پارچه ملک و مستغلات تهیه می کردند و در آخر آن را برای مصارف خیریه وقت می نمودند و نام خود را با آن اثر خیر باقی می گذاردند ولی ما که خود این کار را نمی کنیم، وسایلی به دست می آوریم که مثلاً نام حمام خسرو آقا را که همه اهالی اصفهان سال ها روی کاشی سردرب حمام «خسرو آغا» دیده بودند، کنده و یک تابلو به نام دیگر آنجا زده و حمام و دکاکین و مغازه های متعلق به آن را با املاک دیگری که در جنب این مستغلات واقع شده است، تملک و تصرف کنیم!

ما از آقای رئیس فرهنگ اصفهان تقاضا می نماییم به پروندة قطور این موقوفه که شاید مسلم ترین ملک وقف در اصفهان باشد مراجعه نموده، و برای بطلان هر اقدامی که نسبت به این تحول به عمل آمده است، اقدامی سریع و جدی نموده و گزارشی که لازم و مقتضی است به وزارت فرهنگ تقدیم نمایند . روزنامه باختر، آذر 1320

  
نویسنده : عبدالمهدی رجائی ; ساعت ۸:٤۳ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/٩/۱۸