کتابخانه سعادت در تیمچه ملک ( یک صد سال پیش )

 

تیمچه ملک واقع در بازار بزرگ اصفهان

انقلاب مشروطیت تحول عظیمی بود که جامعه ایران را از خواب غفلت قاجاری بیرون آورد. به یک باره به مردم ایران فهمانید که دنیا عوض شده و چهار اسبه به پیش تاخته است. شما هم تکانی بخورید! آگاهان جامعه هر چه از دستشان بر می آمد کردند تا فاصله آن روز ایران را با جهان کم کنند. مدارس زیادی در سراسر کشور راه اندازی شد. نظام سیاسی ایران از استبداد مطلقه به مشروطه پارلمانی تغییر یافت. مجلس با تصویب قوانینی نظام مدیریت کلان و خرد کشور را متحول کرد. (قانون بلدیه ها یکی از آنها بود) در پرتو فضای سیاسی تازه ای که پدید آمده بود فرهنگ نیز راه ترقی را پی گرفت از جمله در هر شهر چندین روزنامه شروع به انتشار کرد و مکان هایی تحت عنوان «قرائت خانه» برپا گردید که چیزی شبیه سالن های مطالعه کنونی بود با این تفاوت که در آن چند کتاب و روزنامه های روز هم ارائه می گردید. اما از همه مهمتر تغییر در ذهنیت جامعه بود. نمود آن در محیط فرهنگی آن روز جمله ای بود که خبرنگار روزنامه «جهاد اکبر» درج کرد« تاریخ خرابی مملکت ایران با تاریخ نایابی علم و صنعت در آن سامان یکی است.» این جمله در جامعه ای گفته می شد که لااقل چهارصد سال نسبت به علوم جدید بی اعتنا بوده و با حالت استغنا به این معنا می نگریست! روزنامه می خواست به جامعه خواب زده و بی خیال بگوید: هر زمان که علم و دانش از این کشور رخت بر بسته است بدبختی به سراغت آمده است.

به موجب خبر روزنامه در سال 1325ق در تیمچه ملک در بازار بزرگ اصفهان شخصی کتابخانه ای به نام «کتابخانه سعادت» باز کرده و طالبین علم را فرا خوانده بود که از این کتابخانه استفاده کنند. ضمنا این نکته که در آنجا روزی کتابخانه ای باز شده است باید در تاریخچه تیمچه ملک درج گردد...


 بشارت

هر یک از متمدنین در باب ترقی مملکت چیزی می‌‌گویند و راهی می‌‌جویند و هر کدام بر وفق کلام خود دلیلی اقامه می‌‌کنند. ولی می‌‌توان گفت که تمام عقلشان کلیل[1] و دلیلشان علیل است، جز آن طایفه که وفور علم و صنعت را وسیلة ترقی مملکت می‌‌دانند. چه، کسی به مقام شامخ عقل پرواز و دیدگان بصیرت را باز کند و معنای ترقی مملکت را به ذهن خود خطور، سپس هر یک از ممالک متمدنه را بر صفحة خیال عبور دهد، در همه جا  وفور علم و صنعت را با ترقی مملکت با هم و توأم خواهد دید و بر او معلوم می‌‌شود که این دو لازم و ملزوم و با عدم یکی از آن دو، دیگری معدوم خواهد بود.

ملازمة بیان نمی‌‌خواهد، فقط مراجعة تاریخ ایران لازم دارد که تاریخ خرابی مملکت ایران با تاریخ نایابی علم و صنعت در آن سامان یکی است. از این روی مملکتی که در او باب علم مسدود شد، هرگز‌‌آبادی از برای آن مشهود نخواهد شد. ازاین جهت کسانی که به مقتضای عصر عارف‌اند، پیوسته در صدد نشر معارف‌اند و امروزه به حسن حال ایرانیان در استقبال[2] می‌‌توان امیدوار بود، چه تا کنون کتاب که جزو عمدة اسباب علم است مهیا شده و در اغلب بلاد ایران کتابخانه‌های عمده افتتاح شده، چنانچه دراصفهان هم روزگار غم سپری شد و کاروان جهل سفری، شام تیره به سحر و نهال آمال به ثمر رسید. در گلستان معارف پروران گلی تازه روئید و آفتاب علم از مشرق سعادت دمید یعنی کتابخانه‌ای به اسم «کتابخانه سعادت» افتتاح گردید. ادارة آن در تیمچة ملک التجار[3] برقرار شد.

در آنجا همه گونه کتاب موجود است و باب عذر محصلین مسدود. ما عامة اهل علم را بدان مکان دلالت می‌‌کنیم و کافة ابناء وطن را به افتتاح این باب معارف بشارت می‌‌دهیم.

روزنامه جهاداکبر، سال اول، ش 7،24 صفر 1325.

(برگرفته از کتاب اصفهان از انقلاب مشروطه تا جنگ جهانی اول، ص27 )

 



[1] - کلیل: سست.

[2] - استقبال: آینده.

[3] - تیمچة ملک التجار مشتمل بر دو قسمت است: سرپوشیده و روباز که هنوز هم در بازار اصفهان برقرار می‌‌باشد. این تیمچه از آثار حاج محمدابراهیم ملک التجار می‌‌باشد که در اواخر حکومت قاجار به ساخت آن اقدام کرد.

  
نویسنده : عبدالمهدی رجائی ; ساعت ٩:٥٢ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/٩/۱٤