تاریخ اجتماعی رسانه رادیو و بلندگو در اصفهان

جمله روی  دیوار قهوه خانه: فردا صبح ساعت 5 کله پاچه/ ساعت 6 مسابقه مشت زنی محمدعلی کلی با فریزر در تلویزیون این قهوه خانه . در صورت برنده شدن محمدعلی چای و قهوه مجانی است.(محل قهوه خانه ؟)

تبدیل فرهنگ رسانه ای شفاهی و رو در رو به فرهنگ شنیداری در جامعه ایرانی از کی آغاز شد؟ شاید از زمانی که حکام شهرها کسانی را تحت عنوان جارچی استخدام کردند که با طبل یا شیپور اخبار و احکام حکومتی را به رعیت ابلاغ نمایند، نقطه عطفی در این فرایند به حساب آید. انتشار روزنامه گام بعدی بود. ناصرالدین شاه به راحتی می توانست احکام حکومتی خود را در روزنامه وقایع اتفاقیه یا روزنامه ایران انتشار دهد و مطمئن باشد که لااقل در سطح مدیران و حکام،  این احکام ابلاغ شده است. ورود  رادیو گام بلند دیگری بود که در کمترین زمان ممکن می شد پیام های حکومتی و غیر حکومتی را به گوش رعیت رسانید. تاریخ دقیق راه اندازی رادیو در تهران مشخص است:  10 بامداد روز 4 اردیبهشت 1319. (به تاریخچه رادیو در سایت صدا و سیما مراجعه شود) اما به درستی نمی دانم رادیوی اصفهان کی راه اندازی شد . فقط در ضمن مطالعه اخبار روزنامه ها دریافتم در ابتدا از طریق لشکر اصفهان روزانه یکی دو ساعت برنامه رادیویی انتشار می یافت.  اما یک مشکل عمده وجود داشت: آن روزها طبقات زیادی از مردم جامعه قدرت خرید رادیو را نداشتند. به همین خاطر گاهی رادیو را در قهوه خانه ها قرار می دادند  و موجب می شد مشتریان زیادی به خاطر گوش کردن به رادیو وارد قهوه خانه شوند. اما مشکل دیگری هم وجود داشت: رادیو تنها کافی نبود و پیام های خیابانی نیاز به دستگاه دیگری داشت به نام بلندگو که این قسمت در کتاب ها و آثار مربوط به تاریخ رسانه ها مغفول مانده است. شاید یک دلیل آن که بلندگو و مسایل مختلف آن از امور روزمره بوده و فقط در روزنامه ها می توان موضوع را پی گرفت...


به هر حال در سال های پر تب و تاب مابین 1320 تا 1332 که جامعه به شدت درگیر موضوعات مختلف شده بود، از جمله موضوع آذربایجان وشورش فارس و از سوی دیگر نهضت ملی شدن صنعت نفت، جامعه به شدت تشنه شنیدن اخبار و اطلاعات بود اما نمی شد همه مردم را در قهوه خانه جای داد و اخبار روز را برای آنها پخش کرد. به همین خاطر شهرداری اصفهان  بنا به دستور استاندار، در مرداد 1325  در محل چهارباغ که به احتمال زیاد همان دروازه دولت باشد، یک بلندگو نصب کرد تا برنامه ها و اخبار رادیو از آن پخش شده، به گوش همه برسد. از همین جا می توان دریافت در آن سال ها محل چهارباغ مرکز ثقل سیاسی و اجتماعی اصفهان بوده است . این هم خبرش برگرفته از روزنامه نقش جهان که آن سال ها به مدیریت حسین سعادت نوری در اصفهان انتشار می یافت:

نصب بلندگو

«بر حسب دستور آقای استاندار اخیراً مقرر گردیده است برای پخش اخبار شهر و انتشار وقایع و حوادث و هم چنین جلب توجه اهالی برای اطلاع و اجرای دستورات و اوامر اداره های دولتی و آگاه کردن مردم به تمام جریان امور، دستگاه بلندگویی از طرف شهرداری تهیه و در محل چهارباغ نصب گردد تا به وسیله آن تمام اطلاعات کافی در دسترس عموم علاقه مندان وافراد شهر قرار گیرد»

 روزنامه نقش جهان، شماره 501، 1 مرداد 1325

اما استفاده از بلندگو ، هم مانند هر چیز دیگر وقتی زیاد شد و احتمالاً شکایاتی را بر انگیخت ، موجب می شود که عده ای بنشینند و راجع به آن قوانین و مقرراتی را وضع نمایند. به همین خاطر چند ماه بعد هیأت دولت این مصوبه را راجع به نصب بلندگو گذرانید و در اینجا هم علاوه بر گرفتن جواز برای نصب بلندگو نکته مهم آن است که تأکید دارد بلندگو را باید در جایی نصب کرد که موجب ازدحام و تجمع مردم و در نتیجه راه بندان نشود. ساعات خاصی را نیز برای آسایش مردم قرار دادند:

هیأت وزیران در جلسه 8 آبان ماه 1325 بنا به پیشنهاد وزرات کشور راجع به نصب بلندگو در نقاط مختلفه تهران وشهرستان ها مقرراتی به شرح زیر وضع نمودند:

  1. هیچ کس قبل از تحصیل پروانه از شهربانی هر محل ، حق نصب بلندگو را نخواهد داشت.
  2. اشخاصی که به منظور نشر آگهی و پخش اخبار و جراید و معرفی کالا قصد نصب بلندگو دارند، باید قبلاَ از شهربانی هر محل تحصیل پروانه نمایند.
  3. دستگاه بلندگو باید در نقاطی نصب شود که در موقع عمل باعث ازدحام و مانع عبور و مرور مردم نگردد.
  4. استفاده از بلندگو برای هر گونه تبلیغات سیاسی که ممکن است ایجاد اختلال کند ممنوع است.
  5. از ساعت 14 تا 16 و از ساعت 20 تا 8 صبح ، از لحاظ تأمین آسایش عمومی ، استفاده از بلندگو ممنوع است

روزنامه نقش جهان، شماره 568، 21 آبان 1325

  
نویسنده : عبدالمهدی رجائی ; ساعت ۸:٥۱ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/۸/٢۱