گذری و نظری به تیمارستان اصفهان در سال 1317 ش

شهرداری ها از همان بدون تشکیل وظایف گسترده را بر عهده گرفته بودند. یکی از آنها که شاید از وظایف امروزین شهرداری بسیار فاصله دارد، حفظ و نگه داری از دیوانگان شهر بود.  در سال 1317ش شهرداری اصفهان، که بودجه‌ای برای ساختن بنای جداگانه ای نداشت، تصمیم گرفت در بین بناهای تاریخی شهر یکی را انتخاب کرده بدین منظور اختصاص دهد. در این میان قرعه به نام مدرسه صدر خواجو افتاد . شاید بدین خاطر که محلة خواجو در آن زمان به واسطة کم شدن جمعیت شهر، به نوعی حاشیة خالی شهر محسوب می‌شد. این مدرسه در خرداد 1312به طور رسمی از ادارة معارف به ادارة بلدیه واگذار گردید. شهرداری  آنجا را تعمیر کرده، مدتی دارالمساکین شهر قرار داد . اما پس از چند سال فقیران و مستمندان را به محل دیگری منتقل نموده و آنجا را تیمارستان شهرداری کرد.جایی که دیوانگان شهری درآن سکونت می کردند. این بنا هم چنان بدین وضع بود تا در دورة پهلوی دوم، به توصیة آیت الله بروجردی این بنا از شهرداری منتزع و به ادارة اوقاف داده شد. راجع به تاریخچة این مدرسه که به دستور میرزا حسین خان صدر اصفهانی، و به تقلید از مدرسة چهارباغ ساخته شد، به کتاب تاریخچة محلة خواجو اثر ارزشمند سید مصلح الدین مهدوی مراجعه کنید. این گزارش بازدید امیرقلی امینی سردبیر روزنامه اخگر از این تیمارستان در سال 1317 می باشد که با خبر تکمیلی پس از آن می آید. مطابق این خبر دیوانگان اصفهان از محل تیمارستان سابق واقع در خیابان شاهپور به مدرسه صدر منتقل می شوند.

نکته جالب توجه این که شهرداری توجه زیادی به ایجاد برنامه های تفریحی برای دیوانگان از خود نشان می داد. در خبر اول دسته موزیک پرورشگاه یتیمان برای دیوانگان می نواختند و در خبر دیگر این که یک دستگاه رادیو برای دیوانگان نصب شده بود که برایشان خبر و آهنگ انتشار دهد. هم چنین روزنامه و کتاب  برای دیوانگان ارائه می شده است!


روز پنج شنبة گذشته به اتفاق بعضی از رفقا به تیمارستان شهرداری، که تازه چند روزی بود به عمارت مدرسة سابق صدر منتقل شده بود،برای مشاهدة‌ اوضاع آنجا رفتیم. همان عمارتی که اکثر طاق‌های آن فروریخته و خراب و ویران و دارای منظرة موحشی بود، امروز به صورت یک عمارت بسیار زیبا و مصفایی در آمده است که از هر جهت آبرومند و مایة مسرت خاطر بینندگان می‌شود.

طرز باغچه بندی، نهال‌های سرو و حوض زیبای وسط و به طور کلی با روحی این عمارت در شخص تازه وارد حس معانی خاص ایجاد می‌نماید. برای تعمیر این عمارت بیش از سی هزار ریال خرج نشده است،در صورتی که اگر بنا بود بخواهند چنین عمارتی را از ریشه بنا کنند، بدون شک با سیصد هزار ریال هم تهیه نمی‌شد.

اثر خیر هرگز از میان نمی‌رود. مرد خیری که آثار خیریة او در این شهر زیاد است، و هم اکنون موقوفات او سالانه بیش از یک صد هزار ریال درآمد دارد، و به مصرف امور خیریه می‌رسد، این عمارت را به قصد خیری متجاوز از یک صد سال قبل بنا کرده، سپس بی همتی یک عده متولیان آن را به صورت خراب یک سال قبلش در آورده بود.

دومین چیزی که جلب نظر ما را کرد، عدة موزیک پرورشگاه بود که درکناری ایستاده، برای دیوانگان مشغول نواختن نغمات روح پرور بودند. آقای دکتر برومند، رئیس و پزشک تیمارستان، راجع به هر اتاق و این که محل سکونت چند نفر و چه نوع دیوانه ایست توضیح می‌دادند. پس از گردش و تماشای اتاق‌ها وارد دفتر زیبای رئیس تیمارستان شدیم. آقای دکتر نوایی، شهردار اصفهان، باقیافة بشاشی که نشان می‌داد تا چه اندازه از نتیجة این کارنیک و انجام وظیفة مقدس خود خشنود و مشعوف‌اند، از ما پذیرایی گرمی‌کردند.

سابقاً بیمارستان شهرداری با همة توجهاتی که نسبت به آن مبذول می‌شد، سلاخ خانة‌ کثیفی بیش نبود. تیمارستان به قدری اوضاعش فضاحت‌آمیز و شرم‌آور بود که وجودش راستی برای اصفهان ننگی به شمار می‌آمد. امروز این دو بنگاه، از یک طرف در سایة مراقبت‌ها و مساعدت‌های جناب آقای فرماندار و از طرف دیگر در پرتو تخصص و عشق وعلاقة آقای شهردار به صورت دو تا از بنگاه‌های خیلی آبرومند بهداشت کشور در آمده است.

برای این که خوانندگان روزنامه اخگر تصور نکنند ما بر خلاف رویة دیرینة خود خواسته‌ایم با نگارش شرح فوق تملقی گفته و از شیوة اخلاقی خود ذره‌ای منحرف شده باشیم، بی موقع نمی‌دانم که از آقای شهردار تقاضا کنم حالا که از این اقدام نیک و کار اصلاحی خود فراغت یافته‌اند، خوب است با همان عشق و علاقه‌ای که مسبب اصلاح بیمارستان و تیمارستان شهرداری شد، قدری هم نسبت به کوچه و پس کوچه‌های شهر و خیابان‌های آن، که در این فصل زمستان فضیح‌‌ترین صورت‌های لجن زاری را به خود گرفته، بذل توجی نموده و با هر وسیله‌ای که مقتضی می‌دانند، به رفع گل و لای آن‌ها بپردازند. روزنامه اخگر، سال یازدهم،  ش1404، 3 بهمن 1317.

خبر دیگری راجع به تیمارستان مذکور:

چون ساختمان تیمارستان جدید‌(‌مدرسة صدر) واقع در چهارباغ خواجو، تمام و وسایل نگاه‌داری دیوانگان فراهم شده بود، لذا روز شنبه 29 دی دیوانگان از محل قدیم تیماستان (‌خیابان شاهپور‌)به محل جدید انتقال داده شدند، و چند نفر از آن‌ها هم که حالتشان بهبودی یافته بود، مرخص گردیدند.

و به علاوه مقرر شده یک دستگاه رادیو برای آنجا خریداری شود و هفته‌ای دو روز هم موزیک پرورشگاه در تیمارستان حاضر شوند و مقداری هم روزنامه و کتاب از طرف شهرداری در دسترس آن عده از دیوانگان که مایل به مطالعه هستند قرار داده شده است.

در تیمارستان عجالتاً سه نفر پزشک، آقای دکتر برومند، و آقایان دکتر طبیبی و مدرک مشغول سرپرستی و معالجه دیوانگان می‌باشند.

 روزنامه اخگر، سال یازدهم،  ش1404، 3 بهمن 1317.

  
نویسنده : عبدالمهدی رجائی ; ساعت ۱:٢٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۸/۱٧