چرا در اصفهان هم خیابان کمال داریم و هم کمال اسماعیل؟

هیچ از خود پرسیده اید که چه شده است که در اصفهان هم خیابان کمال داریم و هم کمال اسماعیل؟ این دو معطوف به یک نفر هستند پس چرا هر دو نام استفاده شده است؟ خیلی خلاصه می گویم خیابان کمال به خاطر قبر کمال اسماعیل شاعر نامدار اصفهانی بود که در جویباره قرار دارد. اما چرا خیابان دنبال رودخانه را کمال اسماعیل کردند بدین خاطر بود که به مدت بیست سال از سال 1309ش قرار بود قبر کمال اسماعیل از محله جوباره به اطراف سی و سه پل انتقال یابد و عمارتی هم بدین خاطر ساخته شد اما این کار به دلایلی که معلوم نیست هرگز انجام نشد. با این حال نام خیابان را که کمال اسماعیل کرده بودند به همین شکل باقی ماند...


در میان شاعران بزرگ کشور ما دو شاعر شانس آن را داشته‌اند که مزارشان در اصفهان قرار گیرد. صائب تبریزی و کمال الدین اسماعیل . مزار صائب تبریزی را در اواخر حکومت رضاشاه، ابراهیم صفایی یافت و مقبرة کمال اسماعیل هم در کناری در محلة جوباره یافت شد. در سال 1309 که ساختمان سازی های شهرداری اصفهان آغاز شد خیابان های دنبال رودخانه عریض شده و شن ریزی و شوسه شدند . الزامی که ساخت این دو خیابان را حتمی می کرد آن بود که کامیون هایی که می خواهند به طرف یزد و کرمان بروند ، دیگر نیازی نباشد از سی و سه پل یا پل خواجو گذشته و بدین پل ها آسیب بزنند. این خبر وقتی درج شده که تازه نیمة خیابان کمال اسماعیل تسطیح شوده بود:

«خیابان جدید دنبال رودخانه که اخیراً موسوم به «‌کمال اسماعیل» گردیده و تا نصف آن بیشتر تسطیح نشده بود، اخیراً نصف دیگرش نیز تسطیح وتا روز گذشته به نزدیکی پل‌های خواجو رسیده بود. این خیابان یکی از بهترین گردش‌گاه‌های مفرح اصفهان خواهد شد و در صورتی که شن‌ریزی آن هم به همین نزدیکی صورت بگیرد عبور و مرور وسایل نقلیه و کامیون‌هایی که به طرف یزد و کرمان می‌‌روند از این خیابان صورت گرفته و بنابر این پل‌های سی و سه چشمه و خواجو از صدمات آمد و رفت آن‌ها مصون خواهد ماند»

. روزنامه اخگر،  آبان 1309.

 اما نام این خیابان بدان سبب کمال اسماعیل موسوم گشت که در وقتی که صحبت از ساخت این خیابان در گرفت ، بزرگان شهر تصمیم گرفتند مقبره ای در اطراف این خیابان بین پل خواجو و سی و سه پل برای این شاعر نامی ساخته و گور او را بدانجا منتقل نمایند. نیز مقرر بود که عمارت مقبره دارای محلی برای کتاب خانه و قرائت خانه م باشد. خبر مندرج در روزنامه  «همان طوری که از جدیت حکمران محترم اصفهان انتظار می‌‌رفت و بالاخره مسألة مقبرة کمال اسماعیل از مرحلة حرف قدم در دایرة عمل گذارده، و اخیراً بر حسب صوابدید ‌معظم‌الیه مقرر شده است که مقبرة آن سرمایة افتخار اصفهان و اصفهانی از جوباره که به مناسباتی ساختمان آن صورت پذیر و مقتضی نبود به خیابان جدید دنبال رودخانه واقع بین پل چهارباغ و پل خواجو، که یکی از بهترین خیابان‌های اصفهان خواهد شد، منتقل گردده و در قسمت زمینی که در اول خیابان مزبور بایرافتاده و متعلق به ادارة بلدیه است، بنای زیبای قشنگی ساختمان و خاک قبر کمال الدین به عمارت جدید انتقال یابد.

گرچه زمینی که انتخاب شده تا حدی قلت وسعتش متناسب با بنای مقبرة آن شاعر عظیم‌الشأن نیست ولی اهمیت موقع و محل آن جبران کسر را می‌‌کند. مقبرة جدیدالبنا دارای باغچه، گلکاری زیبا و عمارت مخصوصی جهت کتاب‌خانه و قرائت خانه خواهد شد و به همین جهت همه روزه مطاف صدها افراد اهالی این شهر شده و رونق و ابهت مخصوصی به خود خواهد گرفت.مخصوصاً برای مزید خدمت به ابقای نام آن شاعر بزرگوار در نظر گرفته شده است که همین خیابان مهم نیز به نام «‌کمال اسماعیل» منسوب و موسوم شود».

 روزنامه اخگر، آبان 1309.

چند روز بعد هم بلدیه دست به کار شد و ساختمان مقبره را آغاز کرد  «در این دو سه روزه مصالح مقبرة کمال اسماعیل در محلی که در شماره‌های گذشته خبر آن را درج کردیم (در مجاورت پل‌های سی و سه چشمه) از طرف ادارة بلدیه حاضر و قریباً به ساختمان آن شروع خواهد شد»

روزنامه اخگر، آبان 1309.

 عمارتی به به مانند طاق نما ساخته شد اما بنا به دلایلی که بر نگارنده معلوم نشد هرگز استخوان های این شاعر نامی از گوشة دور افتادة جوباره به محل مجلل بین پل خواجو و سی و سه پل منتقل نشد ، اما نام کمال الدین اسماعیل بر نام خیابان مذکورماند و البته نام خیابانی نیز که باز هم از کنار مقبرة آن شاعر اکنون می گذرد به همان مناسبت « کمال » نام گرفته است. در سال 1337 شخصی به نام حسین مرندی نامه‌ای به روزنامه ها نوشته و ضمن شرح موضوع از شهرداری می‌خواهد تکلیف را یکسره کرده یا استخوان های شاعر را به محل جدید منتقل کرده یا بنای مذکور را خراب نمایند: ساختمان مقبره تا به امروز نیز به خیابان کمال اسماعیل  منتقل نشده و در همان انزوای جویباره قرار دارد، اما نام خیابان مذکور هم چنان «‌کمال اسماعیل» باقی مانده است.

 «‌در زمان شهرداری آقای سرهنگ شهردار(‌مشیرهمایون) یک سردرب به اصطلاح طاق نما دراول خیابان کمال اسماعیل ساختند تا استخوان‌های شادروان جنت مکان خلاق المعانی، کمال الدین اسماعیل، شاعر شهیر اصفهان را از بخش 3 حمل و در این محل دفن نمایند و به همین مناسبت هم نام خیابان ازپل 33 چشمه تا خواجو را به نام نامی کمال الدین اسماعیل موسوم نمودند. و سال‌هاست به همین نام شهرت دارد.ولی نه از آوردن استخوان‌های کمال اسماعیل تا این تاریخ که بیست و هفت سال است می گذرد، خبری هست و نه طاق مزبور خراب شده است. چون سال‌هاست این طاق نما در جلوی اتوشویی میدان مجسمه خود نمایی می کند و مکرر دیده شده است که خارجی‌ها از موجودیت استفهام آمیز این طاق نما سؤال می نمایند، از تیمسار سرتیپ مختاری، شهردار محترم اصفهان، که علاقة خاصی به کارهای عمرانی اصفهان دارند، تقاضا می شود به این موضوع توجه فرموده، یا واقعاً مقبرة کمال الدین اسماعیل را در همین محل با طرز آبرومندی بسازند، و استخوان و یا خاک قبر مرحوم خلاق المعانی را به این محل بیاورند، و با تشریفات خاصی دفن نمایند، و یا طاق نمای فعلی را خراب و اصولاً نسبت به عوض نمودن نمای زنندة این گوشة میدان، که فوق‌العاده نازیباست، اقدام فرمایند»

(‌روزنامه مجاهد،تیر 1337)

 گویا شهردار وقت راه دوم را انتخاب نموده و تا کنون نیز تمام مسئولان ذی ربط همین راه را برگزیده‌اند.

 

 

  
نویسنده : عبدالمهدی رجائی ; ساعت ٢:۳٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۸/٩