تاریخچه خیابان چهارباغ پایین

 

غالبا گمان می رود چهارباغی که در زمان شاه عباس اول ساخته شده همان خیابانی است که از میدان شهدا تا دروازه شیراز فعلی کشیده شده است. اما باید بدانیم خیابانی که از دروازه دولت تا میدان شهدا کشیده شده (خیابان چهارباغ پایین)، در سال 1314ش در زمان رضاشاه ساخته شد. این خیابان تا حد زیادی مرهون پی گیری ها و یادآوری های روزنامه اخگر و مدیر آن امیرقلی امینی می باشد. در آن سال ها خیابان کشی در شهر آغاز شده بود اما سال های سال شهرداری اصفهان از کشیدن این خیابان هراس داشتند چرا که این خیابان عریض باید از میان توده های درهم و فشردة خانه های مردم بگذرد . اما روزنامه اخگر با ارائه راه حل هایی کوشش داشت شهرداران را ترغیب کند که کلنگ خیابان را بزنند. کسی به درستی نمی داند چند خانه ویران شد تا خیابان چهارباغ پایین کشیده شد اما هر چه بود فکر احداث آن بسیار درست و مناسب به نظر می رسد. این خیابان شمال و جنوب شهر را به یکدیگر متصل می کند و اکنون نیز شاهرگ اصلی شهر اصفهان است. بی گمان اگر آن روز خیابان مذکور کشیده نشده بود ، در سال های بعد شهرداری های بعد باید با صرف هزینه های چند برابر به احداث این خیابان مبادرت می کردند. در این جا امیرقلی امینی از شهرداری وقت می  خواهد برای جبران خسارات مردم ، می تواند حاشیة این خیابان را مغازه ساخته و به اجاره دهد تا هزینة احداث آن در آید. این مقاله از روزنامه اخگر مربوط به سال 1313 انتخاب شده است...


«تا کنون خیابان‌هایی که در شهر اصفهان احداث گردیده، عموماً مورد احتیاج عمومی ‌بوده‌اند. خیابان حافظ و‌‌ هاتف و شاهپور و پهلوی و کمال اسماعیل و نظر و شاه ‌(‌که این آخری قطعاً چهار متر تنگ‌تر گرفته شده و این یک خطای بزرگی است که شده است‌)عموماً ایجادشان مفید و به موقع بوده و احداث آن‌ها به شهر اصفهان، زیبایی و اهمیت خاصی داده است. اینک به عقیدة ما اصفهان تا پنج سال دیگر به جز امتداد خیابان چهارباغ به شمال شهر و امتداد خیابان‌‌ هاتف به جنوب و تکمیل خیابان‌های شیخ بهایی و حافظ، به هیچ وجه محتاج احداث خیابان‌های جدیدی نیست و باید کلیة حواس خود را صرف ساختمان سطح خیابان‌های احداثی این چند ساله کرده و شهر زیبای اصفهان را از این وضعیت خراب و بی‌آبرویی خیابان‌های کنونیش مستخلص نماید.

امتداد خیابان چهارباغ به شمال شهر، همان طوری که مکرر یاد‌آور شده‌ایم، صدها هزار تومان بر قیمت مستغلات نواحی شمالی شهر، که بر اثر عدم توجه بلدیه از قیمت افتاده‌اند، افزوده و مخصوصاً موقعیت مهم و حیرت بخشی به شهر اصفهان خواهد داد. چرا که در این صورت می‌‌توان گفت شهر اصفهان دارای یک چهارخیابان خیلی مهم خواهد شد که یکی شمال شهر را به جنوب ‌(‌خیابان چهارباغ‌)متصل و دیگری شرق را به غرب ‌(‌خیابان شاه و حافظ‌)پیوند می‌‌دهد و تصور می‌‌کنم در بین بلاد بزرگ ایران کمتر شهری مثل اصفهان دارای یک چنین چهارخیابان زیبایی خواهد بود.

امتداد خیابان چهارباغ به شمال شهر نباید در نظر اولیای محترم امور بلدی امری شاق و دشوار بیاید، بلکه به عقیدة ما در  همان قسمتی که بلدیه احداث آن را مستلزم خرج گزاف می‌‌داند، یعنی از قسمت دروازه‌دولت تا پانصد متری ‌آن، برای بلدیه نه تنها خرج زیادی نخواهد داشت، بلکه ممکن است عوایدی هم داشته باشد، چرا که بلدیه می‌‌تواند به محاذات خیابان چهارباغ به عرض شصت متر از اراضی و مستغلات مردم را مطابق تقویم معمار خریداری و پول صاحبان آن‌ها را از اعتباری که قبلاً تهیه دیده پرداخت و سپس اراضی اضافه طرفین را که از هر طرف قریب هشت متر می‌‌شود یا به قیمت گزاف برای بنای مغازه‌ها و دکاکین به اشخاص فروخته یا آن‌ها را برای مدت چند سال به اجارة اشخاص بدهد که خود ساختمان نموده و مخارج ساختمان را از محل مال‌الاجاره چند سالة خویش مستهلک نمایند.

نظر بعضی دیگر این است که پس از تعیین شدن خط خیابان از طرف شمال شهر شروع به خرابی نموده و در سال اول چند صد مترش را تسطیح و ساختمان نمایند تا بدین طریق مستغلات واقعه بین آن قسمت و قسمت خیابان چهارباغ از قیمت افتاده و بلدیه در سال دوم بهتر بتواند به خرید قسمت واقعة بین دو خیابان مبادرت نماید.

در این موضوع ما معتقدیم که اولاً معلوم نیست با وجود شروع خرابی طرف شمال، قیمت اراضی قسمت باقی مانده تنزل بکند و ثانیاً بر فرض صحت این نظر، هیچ انصافی مقتضی نیست که بلدیه باعث خسارت و خانه خرابی جمعی بدبخت که مستغلات آن‌ها در مسیر این خیابان واقع شده است بشود.

و اما در طرز شروع به احداث این خیابان نیز عقیدة ما این است که به هیچ وجه عجله لازم نیست. بلکه بایدخیابان مزبور را که گویا متجاوز از یک هزار و هفتصد متر می‌‌شود، به دو قسمت تقسیم نمود. در سال اول باید از ابتدای دروازه‌دولت شروع به خرابی کرد و به بازارچة حاجی محمد علی خاتمه داد. این قسمت به ظاهر پر خرج‌ترین قسمت‌های این خیابان است. ولی همان طوری که یاد‌آور شدیم اگر بلدیه شانزده متر از طرفین این خیابان بیش از میزان احتیاج خود، که گویا 44 متر است، خریداری نماید قطعاً خسارت زیادی ندیده و خرج زیادی نخواهد کرد، بلکه در سر این سودا ممکن است سودی هم ببرد.

اگر حکمران معظم و ریاست محترم بلدیة اصفهان در زمان تصدی خود به احداث این خیابان شروع نمودند، بلاشک بهترین یادگارهای نیک را در این شهر تاریخی از خود باقی خواهند  گذاشت و به عقیدة ما کاری که دو یا سه سال دیگر حتماً شروع خواهد شد، چه خوب است که در زمان تصدی آقایان از سال آینده آغاز گردیده و رفع نگرانی صاحبان مستغلات این قسمت از شهر نیز هر چه زودتر بشود.

در عین امتداد دادن خیابان چهارباغ به شمال شهر، ما معتقدیم که بلدیه نباید از توسعه و اصلاح خیابان شیخ بهایی، در حداقل تا نقطة فلکة خیابان شاهپور ‌(‌سر جوی شاه‌)در سال آینده غفلت نماید. چرا که خیابان شیخ بهایی در نقطه‌ای از نقاط مهم شهر واقع شده استکه با آبروی اصفهان تماس کامل دارد و جای بسی تأسف است که یک چنین خیابان بدین زیبایی و مهمی ‌تا کنون توسعه و ساختمانش خاتمه نیافته و مورد بی‌مهری و عدم توجه این و آن قرار گرفته است.

اگر بلدیه در سال 1314 موفق به اتمام خیابان شیخ بهایی و احداث قسمت اول خیابان چهارباغ به شمال شهر بشود، بنابر این در سنوات 1315 و 1316 می‌‌تواند به امتداد قسمت دوم خیابان چهارباغ و باقی ماندة خیابان حافظ مبادرت و به این ترتیب ساختمان چهار خیابان اصلی اصفهان را تکمیل نماید». روزنامه اخگر، سال هفتم،  ش 994، 8 آذر 1313.

  
نویسنده : عبدالمهدی رجائی ; ساعت ٦:٤۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۸/٧