وقتی بنیانگذار صنعت نوین اصفهان مرد

شهر است و مردانش و بی شک یکی از بزرگ مردان عرصه اقتصاد اصفهان حاج محمدحسین کازرونی بود. درباره او و رسیدن او به ثروت افسانه ای شایعات زیادی هنوز هم بین مردم شهر می پیچد. این که او در ابتدای کار وقتی از شیراز به اصفهان آمد «طبق کش» بود و در کوچه و خیابان جنس می فروخت و از این حرف ها . اما این ها باعث بزرگداشت مردی است که از این مقام، دومین ثروتمند اصفهان شد.

همین مرد پیش از مشروطیت با تأسیس شرکت اسلامیه و مسعودیه، با هدف ترویج کالاهای وطنی، وارد دنیای اقتصاد شد. در عهد مشروطیت از فعالین مشروطیت اصفهان خصوصاً در مشروطیت نخست بود. او از سوی تجار به عضویت انجمن ولایتی در آمد و نیز انجمن تجار اصفهان به همت او پایه‌گذاری شد. از مؤسسین بانک ملی در اوان مشروطیت بود و در این راه پول‌های زیاد تقدیم کرد. راجع به اقدامات عمرانی او در خیابان خوش و دروازه دولت دو خبر از روزنامة ‌زاینده‌رود به جاست: «ادارة ‌زاینده‌رود که سابقاً در تیمچه نو بازار و بعد را قرب بازارچه نو در خانه دایر بود، از روز ششم صفر در خیابان خشک که از همت آبادی طلبانه جناب حاجی محمدحسین تاجر کازرانی، مدیر کمپانی مسعودیه، از کثرت تأسیس و بنای دکاکین و عمارات و کاروان‌سرا‌ها تقریباً یک شهر نویی شده و به «‌شهر نو» هم مرسوم است، دایر خواهد شد.» (روزنامه ‌زاینده‌رود، سال چهارم، ش 11-12‌، 3 صفر 1332.) نیز راجع به  اقدامات او در محل دروازه دولت آمده است«وتاکنون یک قسمت عمده از اصفهان را به تأسیس عمارات عالیه و دکاکین و کاروان‌سراها مزین نموده، این اوقات خیال دارند یک قطعه از چهارباغ را، که ملک خودشان می‌‌باشد، مغازه‌ها و دکاکین ساخته و در جلو آن‌ها ستون‌های سنگی نصب کرده، این تماشاگاه عمومی ‌را رونقی تازه بخشایند»(‌روزنامه ‌زاینده‌رود، سال چهارم، ش 14، 24 صفر 1332.) وی پس از مرگش ابتدا در تخت فولاد به خاک رفت و بعدها جسدش را به عتبات انتقال دادند.


به طور خلاصه کازورنی در دوره مشروطیت یعنی یک صد سال پیش دومین مرد ثروتمند اصفهان بود (نفر اول حاج محمدابراهیم ملک التجار بود) کازرونی مردی فعال و اجتماعی بود. در دوره مشروطیت انجمن تجاری تشکیل داد و در فکر آن بودند که کارخانه ریسمان ریسی در اصفهان راه بیندازند و خلاصه بعدها که امکانش فراهم نشد کازرونی کار تجارتش را ادامه داد و البته در خیابان چهارباغ عمارت ها و مغازه هایی ساخت که پاساژ کازورنی فعلی باقی مانده آن است. مهم ترین کار کازرونی در اصفهان آن بود که کارخانه وطن را از دهش خریداری کرده و خود به راه انداخت و بدین ترتیب صنعت به شکل جدید را وارد اصفهان کرد. او کارآفرینی استثنایی بود و با تلاش و زیاد هر ساله کارخانه وطن را گسترش می داد . داستان این کارخانه را در همین وبلاگ آورده ایم.

سرانجام حاج محمدحسین کازرونی در اردیبهشت 1311 وقتی کازورنی جهان را وداع گفت روزنامه محلی اخگر راجع به وی نوشت:

حاج محمدحسین کازرونی دیروز صبح بین‌الطلوعین پس از 85 سال زندگانی این دارفانی را وداع گفت و بلاشک یک عدة زیادی از کسانی را که از پرتو مساعی این مرد خیّر و زحمت‌کش نان می‌خوردند، داغ‌دار نمود. شرح حال این بزرگ مرد بلاشک می‌تواند مثل شرح حال یک عده از نوابغ و رجال بزرگ برای معاصرین و اعقاب آن مرحوم درس عبرتی گردیده و آن‌ها را تشویق به سعی و عمل نماید.

 مرحوم کازرونی علاوه بر این که تاجر زحمت‌کش خوبی بود، به عمران و آبادی نیز عشق و علاقه مخصوصی داشت. چه بسیار قرا و مزارع بایری را که آباد کرده و باعث رونق فلاحت و اداره کردن معیشت عدة زیادی از فلاحین گردیده، مغازه‌ها و عمارات و ابنیة بی‌حسابی که این مرد بزرگ در اصفهان باعث بنا و ایجاد آن‌ها گردیده، الان در مقابل چشم عموم جلوه‌گر است. مخصوصاً کسانی که به یاد دارند در خیابان خوش و حدود دروازده دولت تا بیست سال قبل در اول شب احدی جرأت نداشت به تنهایی حرکت کند و در عین حال این خیابان مهم اصفهان صورت مزبله‌ای را بیش نداشت و سپس فقید مذکور با حس عمران‌طلبی خویش با ساختن مغازه‌ها و سراهای متعدد موجب عمران و احیای این خیابان و رونق و شکوه اصفهان گردید

مرحوم کازرونی بر اثر کثرت کار، در این اواخر در صحت مزاجش انحرافی پدید آمده، کم کم داشت از زندگانی خود صدمه می‌دید. اخیراً کسالت مزاج آن مرحوم شدت کرده و بالاخره این وجود مغتنم و مرد سعی و عمل را که مایة افتخار شهر اصفهان بود، از دست ما به در برد.

 روزنامه اخگر، سال چهارم، اردیبهشت 1311.

 

  
نویسنده : عبدالمهدی رجائی ; ساعت ٢:۳٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/٥/٢٩