روزه داری در تهران قاجاری

 

صحن امامزاده زید (تهران)

آیین ها و مراسم روزه داری نیز به مانند آیین های دیگر جزئی از تاریخ اجتماعی محسوب می شوند. نوع غذاهایی که در این ایام پخته می شود، راه های مصون ماندن از گرما در ایام تابستان و دوری از عطش،  مراسم خاص سحری و کسانی که در شهرها مسئول بیدار کردن مردمان بوده اند، توپ افطار و توپ سحر که در ایام «بی ساعتی» مردم شهر را به صورت دسته جمعی یادآور می شد که سحر شده و یا لحظه افطار گردیده است. از این نوع آداب در کتاب های تاریخ اجتماعی نکاتی ذکر شده است. اما آن چه در این نوشتار بدان توجه دارد ابتکاری بود که در 160 سال پیش به ذهن مردم تهران آمده بود.  بدین شکل که یک بازارچه موقتی در امامزاده زید تهران تشکیل بدهند. این امامزده زید در بازار تهران و همان است که قبر لطف علی خان زند در آن قرار دارد. به هر حال در 160 سال پیش رمضان در تیرماه افتاده بود. برای دوری از گرما و آسان تر گذراندن ایام ماه مبارک، مردم تهران چنین تصمیم گرفته بودند که شب ها بیدار مانده و روزها بخوابند. پس در ایامی که نه تلویزیونی بود و نه اینترنتی برای بیدار نگه داشتن و سرگرم داشتن مردم، تشکیل یک بازارچه  به فکر مسئولین رسیده بود که هم فال بود و هم تماشا. این بازارچه که شب تا صبح مشغول به کار بود و با انواع چراغ ها روشن می شد باعث شده بود که زنان و مردان تهرانی شب تا صبح خود را در آنجا گذرانده وقتشان را بگذرانند. نمی دانم این نکته که بنده از «روزنامه وقایع اتفاقیه» یافته ام در کتاب های تاریخ اجتماعی درج شده است یا خیر. برای درک حال و هوای رمضان در دوره قاجار متن خبر می آید...


چون این اوقات ماه مبارک رمضان و ایام طاعت و عبادت اهل اسلام است، علما و فضلا و عباد در مساجد و منابر به موعظه و ترغیب مومنین و مسلمین به طاعت و عبادت خالق یگانه و حصول دعاگویی به جهت ذات اقدس ملوکانه اشتغال دارند. و از اهتمام ونظم امنای دولت قوی شوکت علیه، بعض مناهی ومناهی که از الواط و ارازل ناس در زمان های سابق در ماه مبارک رمضان و غیره ملاحظه می شد در این ایام به کلی متروک و منسوخ است و کسی قدرت و یارای خلاف قاعده و شرارتی نیست و به جهت این که در این ایام صیام روزها بلند و شدت گرمای تابستان است و حرارت و ضعف روزه داری و عطش به مردم تأثیر می نماید قرار است که تا قریب به ظهر مردم در منازل و خانه های خود به استراحت مشغول باشند و از ظهر تا عصر در مساجد و معابد به نماز و طاعت و عبادت به سربرده و بعد از آن تا غروب آفتاب در صحن متبرکه امامزده زید ـ علیه و علی آبائه الف التحیه و السلام ـ که کسبه و اصناف از هر قبیل نفایس و اقمشه و امتعه و ظروف و اوانی قطعات و صنایع و بدایع چیده اند و موافق سال قبل فضای صحن و ایوان های حجرات را به بلور آلات و غیره آرایش و زینت داده اند، و فی الحقیقه اسباب مشغولیت است، مشغول تفرج و تماشا و داد و ستد بوده و روز را به شام برسانند. ... شب ها تا صبح مردم از مرد و زن به مساجد و معابد و تماشا و تفرج به صحن متبرکه امام زاده زید ـ علیه الرحمه ـ که به انواع چراغ ها از لاله و مردنگی چراغان کرده اند می روند. قراولخانه ها و کشیکچی ها و گزمه های محلات همه مشغول حفظ و حراست و در سرکار خدمت خود هستند. ولکن قرار نیست که به کسی از عابرین و مترددین در کوچه ها مزاحم و متعرض بشوند. و وضیع و شریف نهایت رفاه و آسودگی و شکر گزاری را دارند.

روزنامه وقایع اتفاقیه، ش 73، 6 رمضان 1268 مطابق با 3 تیر 1231

  
نویسنده : عبدالمهدی رجائی ; ساعت ۱:۳٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/٥/۱٥
تگ ها : آیین ها