نخستین نظام نامه ساختمانی بلدیه در سال 1312

نمای عمومی شهر اصفهان پیش از خیابان کشی ها. برگرفته از کتاب جغرافیای اصفهان اثر دکتر سیروس شفقی

مابین سال های 1310 تا 1320 شالوده اصلی خیابان کشی های اصفهان گذاشته شد. در این سال ها خیابان چهارباغ پایین، هاتف، حافظ ، حکیم نظامی و کاشانی، کمال اسماعیل و ده ها خیابان دیگر در شهر کشیده شدند. یک دلیل آن که به دلیل ورود اتومبیل به معابر شهری ، آن کوچه های پیچ در پیچ سابق جوابگوی نیازهای جامعه نبود. به ناچار شهرداری دست به کار شد و نقشه جدید شهر را کشیده و شروع به خراب کردن خانه ها و بازکردن گذرهای شهر نمود.   برای شهری که به سرعت در میان توده های خانه های مسکونی آن خیابان می گذرد، این که اطراف این خیابان هم باید زیبا باشد بسیار مهم است. به خوبی می توان دید همین امروز هم که خیابان تازه ای در شهر کشیده می شود ، تا چند سال اطراف آن خیابان یا زمین های بایر دیده می شود یا خرابه های خانه هایی که در طرح افتاده و کسی نیست که آن ها را آباد کرده ، دوباره بسازد. این چنین است که مناظر نازیبای اطراف خیابان های جدید تا سالهای سال موجب رنجش هر بیننده ای می شود . در این مقاله روزنامه اخگر مربوط به سال 1312 نویسنده ضمن یادآوری این زشتی و عیبی که باید برطرف شود،  نظام نامة ساختمانی را که به امضای آقای وفا، شهردار اصفهان در سال 1312 ، رسیده است به چاپ می رساند. این نظام نامه حاوی نکات جالبی است که بعضی امروز هم قابل توجه می باشد.خصوصاً آن که به ما می گوید آن روزها مشکلات ساختمانی شهر چه بوده است. یک نمونه منجلاب حمام های عمومی  بود که به موجب این نظام نامه باید توسط چاه های مخصوص سرو سامان می یافتند نه آن که در سطح شهر روان می شدند. یا چاه های فاضلاب باید به داخل خانه ها می رفت یا آن که کاروانسراها و تیمچه ها باید برای پاسخگویی به نیاز مراجعین صاحب دستشویی می شدند. شاید می توان گفت از این پس سرویس ساختمان بلدیه به نوعی نظارت بر ساخت و ساز شهری را آغاز کرد. ...


نظام‌نامه ساختمانی بلدیه اصفهان

دو سه روز قبل اعلان نظام‌نامه و مقررات ساختمانی بلدیة اصفهان مصوبة انجمن بلدی، از طرف بلدیة اصفهان در شهر منتشر شد. سال‌ها بود که ما انتشار نشر یک چنین اعلانی را داشتیم و حتی مکرر در این موضوع به رؤسای وقت بلدی لزوم نشر آن را یادآور می‌‌شدیم، ولی گوش شنوایی نبود.

الان چند سال است که از طرف بلدیة اصفهان مشغول خیابان سازی و خراب کردن و زیر و رو کردن خیابان‌ها و کوچه‌های تنگ و تاریک قدیمی‌‌و تبدیل آن‌ها به خیابان‌های وسیع امروزی می‌‌باشند. در عرض این چند سال هرکس هر طور دلخواه خودش بود، در جبهة معابر عمومی ‌بنای مغازه وعمارت می‌‌گذاشت. نتیجه همین می‌‌شد که امروز ملاحظه می‌‌کنید: یک عده مغازه‌های خیلی کثیف با در و پیکر و ظاهری کثیف‌تر و یک سلسله دیوارهای گلی و خشتی خیلی ناهنجار و حتی وحشت خیز، ظاهر معابر عمومی ‌ما را تشکیل می‌‌داد و بلکه هنوز پس از مرور چندین سال در بسیاری از این خیابان‌ها دیده می‌‌شود که صاحبان اراضی، دیوار زمین خود را نگذارده و در خیابان جدیدی که باید منظر آن مظهر ذوق و سلیقة عصر حاضر باشد، درهر گوشه و کنار آن خرابة کثیفی به نظر می‌‌رسد.

سه سال است خیابان شاهپور و حافظ احداث شده، هنوز قسمت اکثر این دو خیابان به همان وضع زشت و ناهنجار سابق باقی مانده و در قسمت زیادی هم اصلاً صاحبان مستغلات ساختمانی نکرده و زمین خود را بایر و خراب باقی گذاشته‌اند.

میدان گاه‌های خیابان شاهپور را هیچ دیده‌اید؟ راستی اگر بلدیة اصفهان نه میدانی احداث می‌‌کرد و نه آن‌ها را به این صورت زشت و بد نما باقی می‌‌گذاشت، به مراتب بهتر نبود؟

هم چنین در عرض این چندین سالی که بلدیه مشغول احداث خیابان‌ها بوده و اصلاً در عرض این چندین سالی که ما دارای تشکیلات بلدی بوده‌ایم، با کمال تأسف دیده می‌‌شود که یک نفر رئیس بلدیه تا حال نخواسته است که این مردم را به ساختمان پیاده‌رو‌های پشت منازلشان، مطابق قانون و مرسومی‌‌که معمول به تمام دنیا است، مجبور نماید. نخواسته است آن‌ها را از ریختن برف در این کوچه‌های تنگ و تاریک ممانعت کند. نخواسته است این در و دیوارهای شکسته شهر را به شکل آبرومندتری مبدل نماید. نخواسته است که این چاه‌های بالوعه، که به راستی اسباب ننگ و شرمساری جامعة اصفهانی در انظار ملل دنیا شده است، فکری کرده و برای بر طرف کردن مناظر تهوع‌آمیز و شرم‌آور آن‌ها تصمیمی‌‌جدی اتخاذ نماید. آری اجرای این اصلاحات را لازم نمی‌‌شمردند و نمی‌‌خواستند وگرنه اگر لازم دانسته و طالب اجرای آن‌ها بودند، حالا منظر داخلة شهر ما غیر از این بود که مشاهده می‌‌کنید.

اینک جای یک دنیا مسرت است که در عصر حکمرانی آقای افشار، حکمران اصلاح طلب اصفهان، یک نفر رئیس بلدیه‌ای نصیب شهر ما شده است که میل دارد قدم‌هایی برای اصلاح اوضاع خراب این شهر برداشته و به این مناظر خراب و رقت‌بار خاتمه بدهد. ما هرگز پیشاپیش مدعی نمی‌‌شویم که آقای وفا، رئیس محترم کنونی بلدیه، با آن که امارات و علائم جدیت و پشتکار از وجنات احوال و رفتار ایشان هویداست، کلیة مواد نظام‌نامه‌ای را که تهیه و از تصویب انجمن محترم بلدی اصفهان گذرانده‌اند، تا فلان مدتِ نزدیک عملی خواهند کرد، و هرگز قسم یاد نمی‌‌کنیم که ایشان تا چند ماه دیگر ظاهر شهر اصفهان را به کلی عوض کرده، یک اصفهان آبرومندی تحویل ما خواهند داد، چرا که تنها وضع مواد و انتشار نظام‌نامه‌ای دلیل عمل ایشان نخواهد بود. ولی عجالتاً تا همین درجه‌ای که برای پیشرفت یک قسمت از اصلاحات لازمة شهری این نظام‌نامه را تهیه و منتشر کرده‌اند و به عبارت دیگر نفس این عمل را قابل تقدیس دانسته و ایشان را به انجام این وظیفه مهم و لازم تبریک می‌‌گوییم و به انتظار عملی شدن مواد نظام‌نامه مزبور که در همین شماره عین آن مندرج است، باقی می‌‌مانیم.

 

اعـــــــــــــــلان ‌

نظام‌نامه و مقررات ساختمانی بلدیه اصفهان

که به تصویب انجمن محترم بلدی رسیده و برای استحضار خاطر عموم اهالی اعلام می‌‌دارد

1ـ احداث بنا در جبهة معابر عمومی ‌بدون تحصیل جواز کتبی‌بلدیه ممنوع است. و ادارة‌ بلدیه موظف است منتها در ظرف 15 روز نقشه ساختمان و تکلیف قطعی تقاضا کننده را معلوم نماید...

4ـ در خیابان‌های نوساز و خیابان‌های فعلی در موقع کف سازی قطعی که از طرف بلدیه به عمل می‌‌آید، ساختن پیاده‌رو را بر طبق دستوری که بلدیه تعیین می‌‌نماید، به عهدة مالک، ولی ساختمان کف نهر جنبین خیابان به عهدة بلدیه خواهد بود.

5ـ هر مالکی که بر طبق مادة فوق، پیاده‌رو خود را به فاصلة 15 روز پس از اخطار کتبی‌بلدیه شروع به ساختمان ننماید، ادارة بلدیه فوراً اقدام به ساختمان پیاده‌رو مزبور نموده و مخارج آن را از مالک به اضافة یک عشر دریافت خواهد نمود.

6ـ آب ریزی و برف اندازی و ریختن زباله و غیره و نصب میراب افقی به طرف معابر ممنوع است.

تبصره: محل‌هایی که فضا و برف انداز ندارند و ناچار هستند برف در معابر بریزند، مکلفند بلافاصله در ضبط و رفع آن اقدام نمایند، والا بلدیه اقدام لازم در بر داشتن برف نموده و مخارج آن را بالمضاعف دریافت خواهد نمود.

7ـ نصب ستون و ساختن پله و هر قسم ساختمانی که مزاحم عبور و مرور باشد در معابر و پیاده‌روها ممنوع است.

8ـ ساختن خروجی ‌(‌اعم از بالاخانه یا ایوان‌)مشرف به معبر که قوائم آن‌ها استحکام لازم نداشته باشد، ممنوع است.

9ـ ساختن دیوار خشتی یا چینه‌ای از ریشه در جبهة معابر عمومی ‌باید به دستور سرویس ساختمان بلدیه باشد.

10ـ حفر چاه در معابر بدون اجازة مخصوص و دستور بلدیه ممنوع است.

11ـ چاه مستراح و زیرآب حوض و حمام وغیره در مجاورت چاه آب اکیداً ممنوع است و تعیین فاصله آن به حسب وضعیت طبیعی زمین باید به دستور ادارة بلدیه باشد.

12ـ چاه‌های مستراح منازل جدید و خیابان‌ها و معابر عرابه رو باید در داخل منازل حفر گردد.

13 ـ نصب و ساختن هر قسم دودکشی که به فضای معابر عمومی ‌تجاوز نماید،ممنوع است.

14ـ مالکین اراضی واقعه در جبهة خیابان‌ها،در صورت عدم تمایل به ساختمان، مکلفند آن را محصور نمایند.

15ـ مالکین کاروان سراها و تیمچه‌ها و کلیة ابنیة عمومی ‌مکلفند که مستراح‌های لازمه را به اندازة کافی مطابق اصول صحی به دستور بلدیه احداث نمایند.

16ـ مالکین حمام‌ها و متولیان مساجد بایستی منجلاب‌های فعلی را در ظرف یک ماه پر نموده و به وسیلة چاه‌هایی که بلدیه دستور می‌‌دهد، فاضل‌آب آن را تغییر دهند.

رئیس بلدیة اصفهان ـ وفا.

 روزنامه اخگر،   فروردین 1312.

  
نویسنده : عبدالمهدی رجائی ; ساعت ۸:۱٥ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/٤/۱