نرخ کرایه وسایل حمل و نقل در یک صد سال پیش

یکی از وظایف بلدیه ها آن بود که میزان کرایه حمل و نقل شهری را معین نمایند تا این امر از آشفتگی در آمده و سر و سامانی بگیرد. درست یک صد سال پیش بلدیه اصفهان هم بدین وظیفه خود عمل کرده و در روزنامه محلی «کشکول» نرخ کرایه وسایل حمل و نقل شهری را اعلام نمود. جالب است بدانیم این وسایل در آن روز شامل کالسکه و درشکه (ظرفیت 4 نفر)، دلیجان (ظرفیت 6 نفر) و نیز دوچرخه (ظرفیت یک نفر) می شده است. مسلم در آن روزگار اعیان و طبقه بالای جامعه برای خود طویله و اسب ، کالسکه و حداقل قاطر داشته اند که نیازی به وسایل عمومی نباشد. بنابر این استفاده از این وسایل برای کسانی بوده که از این امکانات محروم بوده اند. نکته مهم در این قوانین آن است که این کالسکه ها گویا مرکزیتی داشته اند (مانند تاکسی های تلفنی) که شخص می توانست آن را به درب خانه احضار نماید. با مراجعه به این متن که برگرفته از روزنامه کشکول است می توان به داده های دیگری نیز رسید که آن را به خوانندگان وبلاگ واگذار می کنم. ...


اعلان از طرف ادارة جلیلة بلدیه

قرارداد کرایة کالسکه و درشکه و دلیجان و دوچرخه که به تصویب امنای انجمن بلدیه و امضای ایالت جلیله معین شده از این قرار است:

داخل شهر

1 ـ از میدان شاه تا اطراف محلات داخلی شهر که از دروازه خارج نشوند تا مقصد 2 قران. در مراجعت هم 2 قران. نیم ساعت حق توقف، زاید بر نیم ساعت، ساعتی 2 قران.

2ـ اگر کالسکه را درب منزل خود احضار نمایند، هر گاه منزل در غیر خط مقصد واقع است یک قران علاوه باید بدهند. در صورتی که به ساعت معین که طلب ‌کرده‌اند حاضر باشد.

3 ـ هر گاه کالسکه را درب منزل حاضر کردند و مسافر سوار نشد مجاناً 2 قران باید بدهد. یک قران حق احضار یک قران حق مراجعت.

4 ـ اگر وسط راه مقصد مسافر پیاده شد، تمام کرایه را باید بدهد.

5 ـ درب منزل تا ربع ساعت معطلی از طرفین معاف است.

6 ـ اگر به ساعت معین زودتر حاضر کرد، باید تأمل نماید.

7 ـ هرگاه از وقت معین گذشت و کالسکه را حاضر نکرد، در صورتی که مسافر سوار نشود به هیچ وجه حق کرایه ندارد.

8 ـ سورچی در داخل شهر حق انعام ندارد.

9 ـ اگر کالسکه در وسط راه عیب کرد، نصف کرایه حق دارد.

راه تخته پولاد و جلفا

کالسکه و درشکه از یک نفر الی چهارنفر و دلیجان شش نفر حق سواری دارد. هر دستگاهی یک سره ذهاباً چهارقران. ذهاب و ایاب شش قران. نیم ساعت حق توقف. اگر از نیم ساعت گذشت هر ساعتی که مسافر توقف کالسکه را خواهش کرد ساعتی 2 قران.

خارج شهر

1 ـ تا یک فرسخ یکسره 7 قران. دو سره یک تومان. زمان توقف یک ساعت. هر گاه علاوه بر یک ساعت شد هر چه بگذرد ساعتی 2 قران.

2 ـ زیاده از یک فرسخ ذهاباً یک سره فرسخی 9 قران. ذهاب و ایاب فرسخی دوازده قران. یک شب حق توقف. زیاده از یک شب اگر خواهش توقف نمود، مخارج و علیق به عهدة مسافر است.

3 ـ هر نفری پنج من به وزن تبریز بار حق دارد حمل نماید. زاید بر پنج من را کرایه بدهد.

4 ـ انعام سورچی از هر دستگاه ذهاب و ایاب فرسخی پنج شاهی.

5 ـ اگر کالسکه وسط راه عیب کند، به هر نحو باشد، باید مسافر را به منزل برسانند. یا آنکه دستگاه را صحیح کنند که مسافر سالم برسد. یا آنکه دستگاه دیگر برساند.

6 ـ هرگاه مسافر به مقصد رسید وکالسکه را مرخص کرد که برای مراجعت به ساعت معین حاضر کند، باید نصف کرایه را به طور مساعده به سورچی بدهد. هر گاه سورچی به وقت مقرر حاضر کرد و مسافرین از خیال حرکت منصرف شده‌اند، یا آنکه در آن محل حاضر نیستند، حق استرداد نصف کرایه را که مساعده داده‌اند ندارند. و هر گاه حاضر نکرد، تنخواهی که گرفته است رد نماید و مجازات هم بشود

دوچرخه سواری در شهر خطی یک قران. خارج شهر فرسخی 2 قران.

روزنامه کشکول، سال دوم، ش 33، 9 شعبان 1327.

برگرفته از کتاب اصفهان از انقلاب مشروطه تا جنگ جهانی اول به کوشش عبدالمهدی رجایی، انتشارات دانشگاه اصفهان،

  
نویسنده : عبدالمهدی رجائی ; ساعت ۸:٥۳ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/۳/٢۸